Вы используете гостевой доступ (Вход)
 
 
Главная  |  Новости  |  Библиотека  |  Словари  |  Учебники  |  Статьи  |  Тесты
 
ӘDӘBİӘT 9 KLASS
 
Yaqov Yımelyanov
(1848-1893)
 
Yarlı tormış*
 
Menә bűgen bişençe çisla,
Yarıy inde, xuş;
Kesәlәrne qaraştırdım-
Hәrberse dә buş.
 
Bayğa bardım almağa,
Artıqlarnı salmağa1;
Artıqlarnı almadı,
Kesәmә dә salmadı.
 
Cılasıyım, yәş çıqsa,
Nuja xaqına tansıqqa,
Min qaytuğa samawır quy, dip,
Әytmәgәn bulsam qarçıqqa.
 
Min qaytuğa samawır
Bik şatırdap qaynağan,
Çәyne keşedәn alasıyıq,
Şikәr hiç tә qalmağan...
 
Qoyaş bayıp, ay qalıqqaç,
Aşarğa cibәrep aldırdıq,
Aşağanda yaqtırtsın dip,
Telep çıra yandırdıq...
 
Yatırğa urın cәygәçten,
İkebez dә kөyendek,
Yoqlağanda qatmıyıq dip,
Şәrә tunğa tөrendek...
 
Qayğı
(өzek)
 
Kitsen monnan zur qayğı,
Minem alda tormasın;
Yөdәgәn cannı, cil-dawıl kűk,
Uņğa-suņğa bormasın!
 
Bormasın anı hiçber yaqqa,
Ul taş-taw kűk nığıp utırsın;
Qayğılı çaqta cıyğan uydan
Sawıtın basıp tutırsın.
 
Tutırsın sawıtın nıq uy belәn,
Ul soņınnan aņar quanır;
Alcığan çaqta tilpenmәsә,
Talir kűk2, bәla ualır.
 
Ualsın bәla, yarılsın,
Qawşatıp cannı ciņmәsen;
Tawdan çığıp, diņgez belәn
Sınalğan canğa kilmәsen!
 
Kilmәsen canğa şawlap-ulap,
Ul űlәn kűk annan sığılmas;
Anıņ qűәte qağılğanda,
Qawşap, qaltırap yığılmas!
 
Yığılmas inde sınalğan can,
Sin hәrçaqta aņa kűrendeņ;
Qűәteņ, irkeņ aņlatqaçtın,
Űzeņ dә qawşap sűreldeņ.
 
Sűreldeņ inde, bөkre qayğı,
Yalkınıņ hiç tә qızdırmıy,
Eçkә kerep qaynatsaņ da,
Qűәteņ mine sızdırmıy!..
 
Yuansın can şunı uylap,
Yűğeysә monda qaltırar,
Dөnyә utına tűzgәn can
Bulası kөndә yaltırar!
 
* * *
Kөn dә ızğış, yalan әr
Cebekterde inde canımnı!
Qatı qılmış, tieşsez tormış
Kipterә minem sanımnı3!
Çű! Citәr,
Qatı qaynap
Par tulğanda,
Artıq çığıp kitәr!..
 
Әlәk**
 
Tor ğәdel,
Yөr şiksez,
Bul izge,
Qıl yaxşı,
Uyla turı,
Sөylәş çın, –
Buyar әlәk!
 
Qayğır, kөyen,
İntek, inәl,
Yıla, tilmer,
Uyla, şәylә,
Uyıņnı cәymә,
Teleņne bәylә, –
Yabışır әlәk!
 
Qaladan ilgә4,
Cirdәn suğa,
Suıqtan utqa,
Tөşlektәn tөngә,
Tawdan atawğa
Kűç, qaç,-
Tabar әlәk!
 
Çıqma, yөrmә,
Barma, kermә,
Berәwne belmә,
Şiklәn, biklәn,
Yaqlan, saqlan,
Başıņnan qaplan,-
Sizәr әlәk!
 
Şuşı yaman,
Tintәk başlı,
İņ aqılsız
Çaq qarğadan
Qotılmasaq,-
İtәr xarap!
 
Saran bay
 
Өyeņә kersә saran bay,
Aņar işegeņ açma;
Ul kilgәndә yalanğaç bulsaņ,
Annan oyalıp qaçma.
 
Qaçma anıņ yөzennәn,
Oyalma anıņ űzennәn;
Saranlığınıņ çige citkәç,
Canı alınır kűzennәn.
 
Kűzeneņ tuymas yalqını
Yandırır anıņ sannarın;
Yarlıdan qızğanğan sarannarnıņ
Şaytan eçәr qannarın.
 
Qanı belәn qәbere tular,-
Kűműçelәr cirәner;
Űzennәn qalğan mal belәn
Dөnyәdağılar kinәner.
 
Kilegez, bәndәlәr, kinәnegez
Sarannan qalğan mal belәn,
Canın şaytan kinәnderer
Űzennәn aqqan qan belәn!
 
Olısımanlıq
 
Olısımanlıqnı watar өçen
Cıyığız cirdәn qorallar;
Anıņ qűәten kimeter өçen
Tağığız baqır boğawlar.
 
Baqır boğaw anı basıp,
Cirgә çaqlı tөşersen;
Şul yamanğa uzğan-barğan
Tamağın qırıp tөkersen!
 
Tөkersen aņar barısı da,
Ul xurlıqnı tulı aņlasın,
Anıņ qűәte cir өstendә
Tamırın cәyep qalmasın.
 
Qalmasın monda yaman şәwlә,
Ul, tөten kűk, cirdәn cuyılsın,
Kөferlek çığı, şaytan şığı
Xurlığın kűrep tıyılsın!
_________________________
* Qısqartıp alındı. Bu әsәr rus şağeyre İ.S.Nikitinnıņ (1824-1861) "Talaş" ("Ssora") şiğere tә’sirendә yazılğan.
** Şağeyr bu әsәren İ. S Nikitinnıņ "Ğәybәt" ("Spletnya") şiğere tә’sirendә yazğan bulsa kirәk.
1 Berәr әyberne birep torıp, burıçqa aqça alu turında sűz bara.
2 Talir kűk – tәlinkә kebek.
3 Sanımnı – gәwdәmne, tәnemne.
4 İlgә – awılğa.
XIX yөz әdәbiәtı
 
Űze turında
Tuğan il
Sәyәxәtlәrdәn qaytqanda
Әsirlekkә tөşkәn dustı – qazıy turında uylanu
Mөnacәt
"Bөten dөnyә bәnem bulsa..."
Әbelmәnixneņ "Tәndә canım..." şiğerenә
"Hay, nә oyersәn?!."
"Bu sűze kәğәzgә yazmaq kirәkder"
Mulla belәn abıstay
Onıtmam sez nadannarnı!
Sәxipcamalğa
Bu xәsrәtlәr betәr mikәn?
"İgen ikmәk..."
Şihabetdin Mәrcani turında
Borınğı Bolgar turında
Qazan hәm anıņ xalqı turında
Faslı qış
Qayğı
"Kөn dә ızğış..."
Әlәk
Saran bay
"İņ әwwәl kirәk nәrsә..."
"Bireldem min yaş’legemdә..."



Главная | Новости | Библиотека | Словари | Учебники | Статьи | Тесты

© 2005-2019 Татарская Виртуальная Гимназия
© 2005-2010 Городской Информационно Диагностический Центр

Рейтинг@Mail.ru Kitap.net.ru Tatar.com.ru ^ ^