Вы используете гостевой доступ (Вход)
 
 
Главная  |  Новости  |  Библиотека  |  Словари  |  Учебники  |  Статьи  |  Тесты
 
ӘДӘБИЯТ 9 КЛАСС
 
Яков Емельянов
(1848-1893)
 
Ярлы тормыш*
 
Менә бүген бишенче числа,
Ярый инде, хуш;
Кесәләрне караштырдым-
Һәрберсе дә буш.
 
Байга бардым алмага,
Артыкларны салмага1;
Артыкларны алмады,
Кесәмә дә салмады.
 
Җыласыем, яшь чыкса,
Нужа хакына тансыкка,
Мин кайтуга самавыр куй, дип,
Әйтмәгән булсам карчыкка.
 
Мин кайтуга самавыр
Бик шатырдап кайнаган,
Чәйне кешедән аласыек,
Шикәр һич тә калмаган...
 
Кояш баеп, ай калыккач,
Ашарга җибәреп алдырдык,
Ашаганда яктыртсын дип,
Телеп чыра яндырдык...
 
Ятырга урын җәйгәчтен,
Икебез дә көендек,
Йоклаганда катмыек дип,
Шәрә тунга төрендек...
 
Кайгы
(өзек)
 
Китсен моннан зур кайгы,
Минем алда тормасын;
Йөдәгән җанны, җил-давыл күк,
Уңга-суңга бормасын!
 
Бормасын аны һичбер якка,
Ул таш-тау күк ныгып утырсын;
Кайгылы чакта җыйган уйдан
Савытын басып тутырсын.
 
Тутырсын савытын нык уй белән,
Ул соңыннан аңар куаныр;
Алҗыган чакта тилпенмәсә,
Талир күк2, бәла уалыр.
 
Уалсын бәла, ярылсын,
Каушатып җанны җиңмәсен;
Таудан чыгып, диңгез белән
Сыналган җанга килмәсен!
 
Килмәсен җанга шаулап-улап,
Ул үлән күк аннан сыгылмас;
Аның куәте кагылганда,
Каушап, калтырап егылмас!
 
Егылмас инде сыналган җан,
Син һәрчакта аңа күрендең;
Куәтең, иркең аңлаткачтын,
Үзең дә каушап сүрелдең.
 
Сүрелдең инде, бөкре кайгы,
Ялкының һич тә кыздырмый,
Эчкә кереп кайнатсаң да,
Куәтең мине сыздырмый!..
 
Юансын җан шуны уйлап,
Югыйсә монда калтырар,
Дөнья утына түзгән җан
Буласы көндә ялтырар!
 
* * *
Көн дә ызгыш, ялан әр
Җебектерде инде җанымны!
Каты кылмыш, тиешсез тормыш
Киптерә минем санымны3!
Чү! Җитәр,
Каты кайнап
Пар тулганда,
Артык чыгып китәр!..
 
Әләк**
 
Тор гадел,
Йөр шиксез,
Бул изге,
Кыл яхшы,
Уйла туры,
Сөйләш чын, –
Буяр әләк!
 
Кайгыр, көен,
Интек, инәл,
Ела, тилмер,
Уйла, шәйлә,
Уеңны җәймә,
Телеңне бәйлә, –
Ябышыр әләк!
 
Каладан илгә4,
Җирдән суга,
Суыктан утка,
Төшлектән төнгә,
Таудан атауга
Күч, кач,-
Табар әләк!
 
Чыкма, йөрмә,
Барма, кермә,
Берәүне белмә,
Шиклән, биклән,
Яклан, саклан,
Башыңнан каплан,-
Сизәр әләк!
 
Шушы яман,
Тинтәк башлы,
Иң акылсыз
Чак каргадан
Котылмасак,-
Итәр харап!
 
Саран бай
 
Өеңә керсә саран бай,
Аңар ишегең ачма;
Ул килгәндә ялангач булсаң,
Аннан оялып качма.
 
Качма аның йөзеннән,
Оялма аның үзеннән;
Саранлыгының чиге җиткәч,
Җаны алыныр күзеннән.
 
Күзенең туймас ялкыны
Яндырыр аның саннарын;
Ярлыдан кызганган сараннарның
Шайтан эчәр каннарын.
 
Каны белән кабере тулар,-
Күмүчеләр җирәнер;
Үзеннән калган мал белән
Дөньядагылар кинәнер.
 
Килегез, бәндәләр, кинәнегез
Сараннан калган мал белән,
Җанын шайтан кинәндерер
Үзеннән аккан кан белән!
 
Олысыманлык
 
Олысыманлыкны ватар өчен
Җыегыз җирдән кораллар;
Аның куәтен киметер өчен
Тагыгыз бакыр богаулар.
 
Бакыр богау аны басып,
Җиргә чаклы төшерсен;
Шул яманга узган-барган
Тамагын кырып төкерсен!
 
Төкерсен аңар барысы да,
Ул хурлыкны тулы аңласын,
Аның куәте җир өстендә
Тамырын җәеп калмасын.
 
Калмасын монда яман шәүлә,
Ул, төтен күк, җирдән җуелсын,
Көферлек чыгы, шайтан шыгы
Хурлыгын күреп тыелсын!
_________________________
* Кыскартып алынды. Бу әсәр рус шагыйре И.С.Никитинның (1824-1861) "Талаш" ("Ссора") шигыре тәэсирендә язылган.
** Шагыйрь бу әсәрен И. С Никитинның "Гайбәт" ("Сплетня") шигыре тәэсирендә язган булса кирәк.
1 Берәр әйберне биреп торып, бурычка акча алу турында сүз бара.
2 Талир күк – тәлинкә кебек.
3 Санымны – гәүдәмне, тәнемне.
4 Илгә – авылга.
XIX йөз әдәбияты
 
Үзе турында
Туган ил
Сәяхәтләрдән кайтканда
Әсирлеккә төшкән дусты – казый турында уйлану
Мөнаҗәт
"Бөтен дөнья бәнем булса..."
Әбелмәнихнең "Тәндә җаным..." шигыренә
"Һай, нә оерсән?!."
"Бу сүзе кәгазьгә язмак кирәкдер"
Мулла белән абыстай
Онытмам сез наданнарны!
Сәхипҗамалга
Бу хәсрәтләр бетәр микән?
"Иген икмәк..."
Шиһабетдин Мәрҗани турында
Борынгы Болгар турында
Казан һәм аның халкы турында
Фаслы кыш
Кайгы
"Көн дә ызгыш..."
Әләк
Саран бай
"Иң әүвәл кирәк нәрсә..."
"Бирелдем мин яшьлегемдә..."



Главная | Новости | Библиотека | Словари | Учебники | Статьи | Тесты

© 2005-2019 Татарская Виртуальная Гимназия
© 2005-2010 Городской Информационно Диагностический Центр

Рейтинг@Mail.ru Kitap.net.ru Tatar.com.ru ^ ^