Вы используете гостевой доступ (Вход)
 
 
Главная  |  Новости  |  Библиотека  |  Словари  |  Учебники  |  Статьи  |  Тесты
 
Татарская Виртуальная Гимназия.:: Tatarstan tarixınnan xikәyalәr (lat_) - 105.html
Tatarstan tarixınnan xikәyalәr
Daulatşin G.M., Xujin F.Ş., Ízmaylow Í.L.
LAT | CYR

Artka | Eçtәlek | Alga


33. KREPOSTNOY  TӘRTÍPLӘR.   17  NÇE  GASIRDAGI  KREST'YaN

SuGIŞLARINDA BOLGAR-TATARLAR


16—17 nçe gasırlarda Rossiyadә krepostnoy tәrtiplәr urnaşkan. ul çaklarda cirlәrneñ barısı da patşa, boyar, alpawıt, dworyan һәm çirkәü başlıkları — ere Feodal­lar kulında bulgan. urman-bolınnarga kadәr alar milke bulıp isәplәngәn. Cir — keşelәr өçen yaşәü çıganağı. Ә krest'yan cir­sez kaya barsın? Cir eşkәrtmiçә, igen ikmiçә, añar niçek yaşәmәk  kirәk? Şuña kürә ul cirne, wa­kıtlıça Faydalanu өçen dip, boyarlardan һәm alpawıtlardan alıp torırga mәcbür bulgan. Krest'yan şul cirdә üzeneñ xucalığın alıp bargan: yort salgan, mal-tuar asragan, igen ik­kәn. ul cir bilәüçe xucaga bө­ten yaktan bәyle bulıp kalgan. Cir birgәn өçen, krest'yan beren­çe   çiratta    xucasınıñ   (barinnıñ) basuın sөrergә, çәçәrgә һәm ışın cıep alırga tieş bul-gan. Bu mәcbüri eşlәrne barşina dip yөrtkәnnәr. Şuşı barşi na krest'yannı tәmam çığırınnan çıgargan! Anıñ üz cirlәren eşkәrtergә bөtenlәy diyarlek wa-kıtı kalmagan. Ә wakıtında çәçep, wakıtında cıep almagaç, aşlık ta bik uñmagan, kөç-xәl belәn kış çıgarga citkәn.

Krest'yannar üzlәreneñ komsız xucalarına obrok ta tülәgәnnәr: it, may, yomırka һәm başka tөrle produktlarnıñ ber өleşen Feodallar Faydasına cıep tor-gannar. Monnan tış xuca өçen kışka utın әzerlise, yaña өy salası, yullar, küperlәr tөzәtәse һәm tağın әllә ni kadәr eşlәr eşli se bar. Krest'yan bөtenesenә өlgerergә tieş! Yuğıysә, anı totıp kıynıy da algan xucası, gailәsennnәn aerıp, başka xucaga satıp cibәrergә dә küp sora magan.

Elegrәk krest'yannar ber xuca oşamasa, ikençesenә küçep kitә algannar. Lәkin mondıy irek tora-bara beterelgәn. Başta, cir bilәüçe Feodallarnıñ talәbe belәn, krest'yannarga xucalarınnan elnıñ ber wakıtında, kөz axırında, igennәr cıelıp betkәç kenә kitәrgә rөxsәt itü turında zakon çıkkan. Tik krest'yannar xucadan kitkәnçe, anıñ cirendә yaşәgәn өçen bөten burıçların tulәp beterergә tieş bulgannar. 1649 elda kabul itelgәn zakon ni gezendә alarnı tulısınça kre­postnoyga әylәndergәnnәr, yag'ni cirgә һәm ber xucaga gomerlekkә berketep kuygannar. Әgәr krepost­noy krest'yan başka cirgә kaçıp kitsә, anı totıp katı cәzaga xө­kem itkәnnәr һәi elekke xuca­sına kaytarıp tapşırgannar.

Krepostnoy tәrtiplәr Rossiyaneñ koloniyase bulıp kitkәn Bolgar-Kazan cirlәrendә dә xөkem sөr­gәn. Yomışlı һәm yasaklı tatar­lar, turıdan-turı alpawıtlarga

buysınmıyça, rus patşasına xez­mәt itkәnnәr һәm dәülәt kazna­sına salım tülәgәnnәr.

Kazan cirendә krest'yannarnıñ xәle tağın da awırrak bulgan, çөnki krepostnoy tәrtiplәrgә milli izü dә өstәlgәn. Elekkege tatar Feodallarınıñ (morzalar­nıñ) өstenleklәre әkrenlәp bete­relgәn, alarnı gadi krest'yan xәlenә tөşergәnnәr. Mөselman dinendәgelәrne ezәrleklәgәnnәr, kөçlәp çukındırgannar, rus­laştıru sәyasәte


Artka | Eçtәlek | Alga

Ízdatel'stwo Kazan, 1993



Главная | Новости | Библиотека | Словари | Учебники | Статьи | Тесты

© 2005-2019 Татарская Виртуальная Гимназия
© 2005-2010 Городской Информационно Диагностический Центр

Рейтинг@Mail.ru Kitap.net.ru Tatar.com.ru ^ ^