()
 
 
  |    |    |    |    |    |  
 
.:: Tatarstan tarixınnan xikәyalәr (lat_) - 141.html
Tatarstan tarixınnan xikәyalәr
Daulatşin G.M., Xujin F.Ş., Ízmaylow Í.L.
LAT | CYR

Artka | Eçtәlek | Alga

45. BEZ BÍŞENÇE ELNI... uYaNDIK TAÑ BELӘN

G. Tukay.


Şağıyr'lәr Gabdulla Tukay, Sәğıyt' Rәmiew, Dәrdemәnd (Zakir Rәmiew), Mәcit GaFuri; әdiplәr Gayaz Ísxakıy, Fatix Әmirxan, Galimcan Íbraһimow, ŞәriF Kamal; dramaturglar Galiәsgar Kamal, Mirxәydәr Fәyzi, GaFur Kolәxmetow; artistlar Gabdulla Kariew, Sәxipcamal Ğıyz-zәtullina-Woljskaya, Gөlsem Bol-garskaya; kompozitorlar, muzıkantlar Zaһidulla Yarullin, Soltan Gabәşi... Bu danlı isemnәrne kemnәr genә belmi.

Monda sanalgannar һәm әle sanap kitelmәgәn bik küplәrneñ icatı xalkıbız mәdәniyate, әdәbiyatı, sәngat'neñ altın Fondı, yөzek kaşı bulıp tora.

Şunısı kızık, alar barısı da

ber çorda, ber-berse belәn aralaşıp, ber-berseneñ icatına, eşenә soklanıp, yardәm iteşep, bulışıp yaşәgәnnәr, icat itkәnnәr, kөrәşkәnnәr. Bu tatar mәdәniyateneñ bөek çorı XX yөz başı.

19051907 elğı rewolyuçiya tatar xalkı өçen küptәn kөtelgәn milli izüdәn, sıynFıy izüdәn kotılu, küp gasırga suzılgan bik yam'sez ozın tөnnәn, tirәn yokıdan uyanu kebek bula.

Bez Bişençe elnı ber kөnne

uyandık tañ belәn,

Eşkә dәg'wәt itte[1] bezne kemder

izge nam[2] belәn.

dip yazgan bөek xalık şağıyre G. Tukay.

Koyaş çıktı, nur balıktı, Tәrәzәdәn һәm kalıktı,

uyan, şәkert, uyan inde,

uyanırga wakıt citte,

dip endәşәlәr tatar şәkertlәre, ukımışlıları ber-bersenә, ciñ sızganıp, Әydә, xalıkka xezmәtkә dip küp gasırga suzılgan yokını arttalıknı beterü eşenә kereşәlәr.

* * *

Íke tөrle tatar mәdrәsәlәre bulgan: yañaça ukıtkannarın cәdidi, iskeçә ukıtkannarın kadimi mәdrәsәlәr dip yөrtkәnnәr. Soñğı wakıtta cәdidi mәdrәsәlәr kübrәk bulgan. Alar arasında aeruça Kazanda Mөxәmmәdiya, Orenburgta Xөsәeniya, uFada Galiya mәdrәsәlәre aldınğı bula.

Әgerce rayonınıñ Bubi awılındağı mәdrәsә yak-yağınnan su belәn әylәnderep alıngan utrauçıkta, tөrle agaçlar utırtılgan yam'le bakça eçendә utıra. Anıñ danı eraklarga taralgan. Rossiyaneñ bөten taraFlarınnan: Kazan, Mәskәü, uFa, Orenburg, Әsterxan, Çilәbe, urta Aziya, Seber, xәtta Pol'şadan da Íj-Bubi awılı na belemgә omtıluçı yaş'lәr ukırga kilgәn. Monda tatarlardan tış başkortlar, kazaqlar, kırğızlar һәm başka tөrki xalık wәkillәre ukıgan.

Bubi mәdrәsәsendә el saen 500 şәkert belem algan. uku, yaşәü, yal itü kebek mәs'әlәlәrne şәkertlәr üz oeşmalarında xәl itkәnnәr. Anda kөnçığış tellәrennәn tış nemeç, Françuz tellәre dә tarix, politekonomiya, matematika, geologiya, geograFiya, Fizika, astronomiya kebek dөn'yawi Fәnnәr dә ukıtılgan. Bülmәlәr uñaylı itep ciһazlangan. Mәdrәsәdә atna saen әdәbi, Fәnni bәxәs kiçәlәre uzdırılıp torgan . Anıñ bay kitapxanәse bulgan. uku elı axırında zur ber bәyrәm rәveşendә imtixannar uzdırılgan.

Әmma mondağı aldınğı Fikergә nigezlәngәn tәrtiplәr patşa xөkümәtenә ber dә oşamagan. ul tatarlarnıñ yugarı belemle, azat Fikerle buluınnan kurıkkan. 1911 elnı Íj-Bubi mәdrәsәse tar-mar kiterelgәn, tuzdırılgan.




[1] Dәg'wәt itte-çakırdı.

[2] Nam isem.


Artka | Eçtәlek | Alga

Ízdatel'stwo Kazan, 1993



| | | | | |

2005-2019
2005-2010

@Mail.ru Kitap.net.ru Tatar.com.ru ^ ^