()
 
 
  |    |    |    |    |    |  
 
.:: Tatarstan tarixınnan xikәyalәr (lat_) - 22.html
Tatarstan tarixınnan xikәyalәr
Daulatşin G.M., Xujin F.Ş., Ízmaylow Í.L.
LAT | CYR

Artka | Eçtәlek | Alga

kabilәlәr Һunnarnı tulısınça diyarlek tar-mar itәlәr. Bu wakıyga 1 gasırda, yag'ni monnan 1900 ellar çaması elek bula.

Һunnarnıñ ber өleşe, ciñelgәç, kөnbatışka taba xәrәkәt itә başlıy. Yullarında oçragan әllә nikadәr küçmә һәm yarımküçmә kabilәlәrneñ kaysın ciñep, kaysın üzlәrenә iyartep, alar xәzerge Kazaxstan dalaları buylap Aral, Kaspiy diñgeze tirәlәrenә kilep çıgalar. Bu küçeneş өç gasır çaması dәwam itә. Niһayat', 375 elda alar, Ídelne kiçep, tağın da kөnbatışkarak yul totalar һәm Kөnçığış Ewropaga ütep kerәlәr. Mәşһür polkowodeç Attila citәkçelegendәge һunnar 5 nçe gasırda xәzerge Ítaliyagә, Françiyagә һәm Íspaniyagә kadәr barıp citәlәr, kayçandır kuәte belәn bөten dөn'yada dan totkan Rim imperiyasen tarmar itüdә katnaşalar. Íksez-çiksez territoriyane bilәp algan Һun dәülәte bөten Ewropanı der selketә.

Һunnar berlәşmәsendә tөrki teldә sөylәşә torgan kabilәlәr bula. Erak Altay dalalarınnan Kara diñgez buylarına küçep utırganda, alar tınıç yaşәp yatuçı küp kenә xalıklarnı urın-

Һunnar kullangan bronza kazan.

narınnan kuzgatalar. Alar arasında bolgarlar һәm sawirlar (suarlar) da bula. Berәülәr, telime-telәmime, һunnarnıñ xәrәkәtenә kuşılalar, ikençelәre, tugan yakların kaldırıp, yaşәü өçen tınıçrak urınnar ezlәp kitәlәr.

Şuşı wakıtlarda һunnarnıñ һәm alar belәn bergә xәrәkәt itüçe kabilәlәrneñ kayber tөrkemnәre Ídel-Çulman buylarına da kilep çıkkannar. Arxeologlar bu cirlәrdә һunnarga ğına xas bulgan әyberlәr tabalar. Mәsәlәn, Aksubay rayonınıñ Tatar Sөnçәlese awılı yanında tabılgan ike totkalı, matur itep bizәlgәn zur bronza kazannar, һiçşiksez, һunnarnıkı bulgan.

Alabuga rayonınıñ Turay awılı yanında 45 nçe gasırlarga karagan borınğı zirat bar. Kaberlәre өstenә өelgәn biek kurgannar elegrәk әllә kaylardan uk kürenep torgan. Kaberlekne kazıganda tabılgan әyberlәr altın-kөmeş belәn bizәlgәn timer başlık (şlem) һәm kөbә külmәk (kol'çuga), altınlangan saplı kılıç һәm xәncәrlәr, uk-sөñge oçları һәm baltalar biredә bay suğışçılar kümelgәnlege turında sөylilәr. Alar һunnar belәn kөnçığıştan küçep kilgәn tөrki kabilә keşelәre bulgan.

Menә, kürdegezme inde, milli tarixıbıznıñ tirәn tamırları һunnar çorına uk barıp citә ikәn. Borınğı kıtaylar һunnarnı ikençe tөrle niçek atagannar әle? Әye, sөnnәr dip. Robert abıeğız Miñnullinnıñ ber şiğıren iskә tөşerik:

Әnkәy mine Sөnnәn alıp

kaytkan,

Sөn suında yugan iñ elek...

Әye, һun babalarıbıznıñ iseme әle һaman da bulsa onıtılmagan ikәn!


Soraular һәm biremnәr:

1. Һunnar kemnәr alar, şөğıl'lәre nindi bulgan?

2. Kartadan һunnar yaşәgәn urınnarnı tabığız (Baykal küle, Mongoliya, Kıtay, Altay tauları, Aral, Kaspiy, Kara diñgez һ. b.).

3. Bezneñ tarixıbız һunnar belәn niçek bәylәngәn?





Artka | Eçtәlek | Alga

Ízdatel'stwo Kazan, 1993



| | | | | |

2005-2019
2005-2010

@Mail.ru Kitap.net.ru Tatar.com.ru ^ ^