()
 
 
  |    |    |    |    |    |  
 
.:: Tatarstan tarixınnan xikәyalәr (lat_) - 43.html
Tatarstan tarixınnan xikәyalәr
Daulatşin G.M., Xujin F.Ş., Ízmaylow Í.L.
LAT | CYR

Artka | Eçtәlek | Alga

mongol yauları wakıtında wәxşilәrçә cimertelep, cir yөzennәn mәñgegә yukka çıga. Ә iseme berkayçan da onıtılmayaçak!

Aşlı (Oşel') da bolgarlarnıñ iñ ataklı şәһәrlәrennәn sanalgan. Anıñ kaldıkları Ídelneñ uñ yağında Tәteş rayonınıñ Bogdaşkino awılı yanında saklana. Şәһәr balçık ürlәr һәm agaç stenalar belәn nığıtılgan ike өleştәn torgan. Anıñ gomumi mәydanı 77 gektar çaması. Arxeologik kazu eşlәre әle küptәn tügel genә başlandı, şuña kürә borınğı şәһәrne küz aldına kiterü xәzergә kıen. Aşlını 1220 elda rus gaskәrlәre basıp alalar һәm yandıralar. Monı işetep Aşlıga Olug şәһәrdәn (Bolgar-Bilәrdәn) zur ğına bolgar gaskәre kilә, tik yardәm itәrgә soñ bula inde.

Cükәtau şәһәre çal dulkınnarın tibrәtep salmak kına ağıp yata torgan yam'le Çulman-Kama buenda urnaşkan. Anıñ xәrabәlәre Çistaydan 34 çakrım kөnba-tıştarak, Krutaya Gora awılı yanında uk. Cükәtaunıñ өç rәt ürlәr çokırlar belәn nığıtılgan üzәk өleşe (kalası) biek tau başında, Kile elgasınıñ Kamaga kuşılgan urınında. Tekә tau bite һәm kır yağındağı kөçle nığıtmalar şәһәrne doşmannardan saklagan. Kalada bay Feodallar һәm alarnıñ yalçı-yomışçıları yaşәgәn. Alar өçen maxsus mәçet saldırıp kuygannar.

Kalaga karşı yakta, Kile suı aşa çıkkaç, irken tigez mәydanda Cükәtaunıñ һөnәrçelek bistәse urnaşkan. Xәzer dә biredә metal koyuçılar һәm çülmәkçelәr eşlәgәn urınnar açık kürenep

tora.

Cükәtau Tübәn Kama tөbәgendә yaşәgәn bolgarlarnıñ üzәk şәһәre bulgan. 1314 nçe gasırlarda, mongol yaularınnan soñ, ul mөstәkıyl' kenәzlekneñ başkalasına әylәnә.

Tubılğıtau isemnәre tatar xalık riwayat'lәrendә saklangan bolgar şәһәrlәre arasında iñ keçkenәse. ul Şuşma elgası buenda, xәzerge Yaña Çişmә rayonınıñ Yugarı Nikitkino awılı yanında, yaşәgәn bulgan. Küptәn tügel bu awılnıñ isemen borınğı bolgar şәһәre xөrmәtenә Tubılğıtau dip üzgәrttelәr.

Şәһәrlek өç yaktan Şuşma elgası yarına totaşa torgan tekә tau-çokırlar, ә ber yağınnan agaç һәm balçık nığıtmalar belәn әylәnderep alıngan. Anıñ mәydanı

2 gektardan artmıy. Kürәseñ, ul

zur şәһәr tügel, ә xәrbi nığıt-

ma kal'ga bulgandır. Tubılğı-

taunıñ tarixına bәylәneşle mәg'lümatlar yazma dokumentlar-

da saklanmagan. Arxeologlar da

anı nıklap өyrәnmәgәn әle.

Kaşan da, Suar һәm Aşlı ke-

bek ük, bolgarlarnıñ iñ ere şәһәrlәre rәtenә kergәn. ul xәzerge Laeş rayonınıñ Şuran һәm Balık Bistәse rayonınıñ So-roç'i Gorı awılları arasında, Çulman suınıñ uñ'yak yarında urnaşkan. Mәydanı 100 gektardan artıp kitә. Elekke şәһәr urınında suğış koralları, altın-kөmeştәn һәm asıltaşlardan yasalgan bizәnü әyberlәre, ülçәü gerlәre һәm akçalar, sawıt-saba watıkları һәm başka әyberlәr tabıla.

Kaşan şul tөbәktәge bolgarlarnıñ sәüdә һәm һөnәrçelek üzәge bulgan. Şәһri Kaşan ciһannıñ ber güzәl poçmağıdır, dielә xalkıbız çıgargan ber borınğı cırda. Anıñ olısı-keçese һөnәr ostası, berse korıççı, ikençese altın-kөmeşçe.

* * *

1013 nçe gasırlarda Bolgar dәülәtendә tağın bik küp ere-wak şәһәrlәr bulgan. Spas rayonınıñ Balımer, Әlki rayonınıñ Íske Nokrat, Íske Kamka, Alekseew rayonınıñ Woykino, Romodan, Tәteş rayonınıñ Xulaş awılları yanında һәm başka küp kenә urınnarda bolgar şәһәrleklәre bar. Beleşep karağız әle, bәlki, sez yaşi torgan awıl һәm şәһәr tirәlәrendә dә bolgar istәleklәre bardır? Bulsa, andıy urınnarga ekskursiyalәr oeştırığız һәm alarnı cimerelüdәn kotkarıp kalu çaraların küregez.


Soraular һәm biremnәr:

1. Suar şәһәre turında nilәr sөyli alasız?

2. Aşlı, Kaşan, Cükәtau һәm Tubılğıtau şәһәrlәren kıskaça ğına taswirlap sөylәgez.

3. Әti-әnilәregezdәn һәm әbi-babalarığızdan sorap karağız әle, alar borınğı bolgar şәһәrlәre turında nilәr belәlәr ikәn?


Artka | Eçtәlek | Alga

Ízdatel'stwo Kazan, 1993



| | | | | |

2005-2019
2005-2010

@Mail.ru Kitap.net.ru Tatar.com.ru ^ ^