Вы используете гостевой доступ (Вход)
 
 
Главная  |  Новости  |  Библиотека  |  Словари  |  Учебники  |  Статьи  |  Тесты
 
Татарская Виртуальная Гимназия: BIOLOGIYa

BIOLOGIYa
N.I. Sonin


LAT | CYR


Artka | Kitapnıñ başına | Alga



Üsemlek һәm
xaywan küzәnәklәreneñ
tөzeleşe
 
3.
Bezneñ planetada tereklek iskitkeç küptөrle. Korı cirdә, okeanda, tufrakta, xәtta һawada da küp tөrle organizmnar yaşi. Galimnәr әytüençә, xәzer Cirdә tere organizmnarnıñ 2 mln. nan artık tөre bilgele. Lәkin, tereklek gayat` küp tөrle bulsa da, anıñ nigezendә küzәnәk yata. Bezneñ planetada wiruslardan başka, barlık tere organizmnar küzәnәkçel tөzeleşle.
Küzәnәk tөzeleşe buença barlık tereklek iyalәre ike zur gruppaga bülenә: tөşsez һәm tөşle organizmnarga. Tөşsez organizmnarnıñ: bakteriyalәr, zәñgәrsu yaşel suüsemnәrneñ küzәnәklәre iñ gadi tөzeleşle — alar­nıñ tөşlәre yuk. Tөşle organizmnarnıñ — gөmbәlәr, üsemleklәr, xaywannarnıñ küzәnәklәrendә tөş bar һәm alar katlaulırak һәm küptөrle tөzeleşle buluları belәn aerılıp toralar.
Küzәnәk tөzeleşen tulırak karap ütik. Telәsә nindi küzәnәk tışkı yaktan plazmatik membrana (latinça «membrana» — tireçek, elpә) belәn kaplangan. Ul bik küp funkçiyalәr başkara, lәkin şular arasınnan iñ әһәmiyatlese — saklagıç funkçiya, ul küzәnәkne tışkı tirәlek tәesirennәn saklıy. Küzәnәk membranasınıñ өstendә çıgıntılar, sırlar bulu arkasında küzәnәklәr üzara ber-berse belәn totaşalar. Membranada maxsus tişeklәr — tişemnәr bula. Alar arkılı ber küzәnәk eçendәge sıekça ikençe, kürşedәş küzәnәkkә küçә. Membrana aşa matdәlәr almaşı bara, yag`ni tuklıklı matdәlәr dә, tereklek eşçәnlege nәticәsendә yasalgan produktlar da küzәnәk membranası aşa ütә.
Üsemleklәrneñ plazmatik membranası tışkı yaktan çellyuloza (kletçatka) tışçadan tora. Tışça saklagıç һәm terәk funkçiyasen üti. Ul, küzәnәkneñ tışkı karkası rolen ütәp, küzәnәkkә bilgele ber forma birә, şul uk wakıtta anı artık bürtüdәn saklıy.
Küzәnәkneñ eçke tirәlegen çitoplazma tәşkil itә, anda tөş һәm tөrle organoidlar urnaşkan. Ul üzle yarımsıek matdәdәn һәm küzәnәkneñ skelet funkçiyasen ütәüçe cepsellәrdәn tora. Çitoplazma organoidlarnı üzara totaştıra, üzendә barlıkka kilgәn matdәlәrne

Artka | Kitapnıñ başına | Alga

 

KAZAN • «MӘGARIF» NӘŞRIYaTI




Главная | Новости | Библиотека | Словари | Учебники | Статьи | Тесты

© 2005-2019 Татарская Виртуальная Гимназия
© 2005-2010 Городской Информационно Диагностический Центр

Рейтинг@Mail.ru Kitap.net.ru Tatar.com.ru ^ ^