Вы используете гостевой доступ (Вход)
 
 
Главная  |  Новости  |  Библиотека  |  Словари  |  Учебники  |  Статьи  |  Тесты
 
Татарская Виртуальная Гимназия: BIOLOGIYa

BIOLOGIYa
N.I. Sonin


LAT | CYR


Artka | Kitapnıñ başına | Alga



xәrәkәtlәnә. Sabak şulay uk tuklıklı matdәlәrne tuplau urını da bulıp tora — bu, mәsәlәn, bәrәñge bülbese, susın (iris) tamırçası.
Yafrak sabakta yan urın alıp tora, gadәttә, ul yafrak cәymәsennәn һәm yafrak sabınnan tora. Küp kenә üsemleklәrneñ yafrak sabı bulmıy — mondıy yafraklar utırma yafrak dip atala. Yafraknıñ tübәnge өleşe — tөp, yafrak sabındagı üsentelәre tөpçek yafraklar dip atala. Lәkin kayber üsemleklәrdә tөpçek yafraklar (siren`, ence çәçәk) һәm yafrak sapları (citen, elodeya, kanәfer çәçәk) bulmaska mөmkin.
Yafraklar yafrak sabındagı yafrak cәymәseneñ sanı belәn dә aerılalar. Yukә, kaen yafraklarınıñ yafrak sabında ber genә yafrak cәymәse — bolar gadi yafrak­lar. Milәş, gөlәp, akaçiyaneñ (sәrwineñ) yafrak sabında berniçә yafrak cәymәse — bolar katlaulı yafraklar.
Yafrakta sulau, tuklıklı matdәlәr yasalu, sunıñ parga әylәnü proçessları bara. Kayber üsemleklәrneñ yafrakları üzgәrә һәm üzlәrenә xas bulmagan funkçiya­lәr başkara: kaktusnıñ çәneçkelәre — saklagıç, borçaknıñ mıekçaları terәk funkçiyasen ütilәr, alar neçkә, yomşak sabaknı wertikal` torışta totalar.
Çәçәkle
üsemleklәrneñ
organnarı
6.
Küp küzәnәkle organizmnarnıñ tәnnәre organnardan tora. Mәsәlәn, umırtkalı xaywannarda — yөrәk, bөer, üpkә, aşkazanı; ә çәçәkle üsemleklәrdә — bәbәk, tamır, çәçәklәr, orlıklı cimeşlәr. Organ (grekça «orga­non» — koral, instrument) ul — tәnneñ bilgele ber funkçiyalәr başkara torgan өleşe. Organizmda һәrber organnıñ aerım tөzeleşe, forması һәm urnaşkan urını bula.
Sezgә tanış bulgan üsemleklәrdәn ala milәüşәne karap kitik. Cir yөzendә iñ kiñ taralgan һәm iñ küp sandagı (250 meñ tөr) yaşel üsemleklәr tөrkeme — çәçәkle üsemleklәrgә çәçәk atkannan soñ orlıklar belәn cimeşlәr barlıkka kiterüçe üsemleklәr kerә.
Üsemlek tufrakka tamır yardәmendә beregә. Ul üsemlekne yakor` şikelle nık totıp tora, bik sirәk oçraklarda gına dawıl anı audarırga yaki tamırı belәn kuptarırga mөmkin. Tamırnıñ küp sanlı tarmakları tamır sistemasın barlıkka kiterә. Anda tөp, өstәmә һәm yan tamırlar bula. Tamır sistemaları, tөp tamırı yaxşı üseş algan, üzәk tamır (kazayak, fasol`, tuzganak) һәm tөp tamırları üseş almagan, çuk tamır sistemalarına (dөge, boday, sugan) bülenә. Yaxşı üseş algan tamır sisteması üsemlekne tufrakka berekterü belәn bergә, tufraktan su һәm anda eregәn tuklıklı matdәlәrne dә suıra. Kayber üsemleklәrdә, mәsәlәn, redis, kişer, çөgenderdә tөp tamır һәm bәbәk nigeze tuklıklı matdәlәrne tuplau urını bulıp tora, ә dәliyaneñ tuklıklı matdәlәre өstәmә tamırlarda
tuplana.
Kislorodka yarlı tufrakta üsüçe üsemleklәr (mәsә­lәn, tropik mangr agaçı) sulış tamırları barlıkka kiterә. Alar, cir astında yan tamırlardan başlanıp, cir yaki su өstenә çıgalar һәm üsemlekneñ cir astı өleşlәren һawa belәn tәemin itep toralar. Başka üsemleklәrneñ (mәsәlәn, tropik ban`yannıñ) terәk tamırları bula. Yomşak sabaklı üsemleklәr elәkter­mә tamırlar yardәmendә stenalar, kürşe üsemleklәrneñ kәüsәlәre buença өskә kütәrelәlәr.
Üsemlekneñ ikençe әһәmiyatle organı — bәbәk. Ul sabaktan, yafraklardan һәm bөrelәrdәn tora.
Sabak yafraklarnı yaktıga çıgara, anda bәbәk bөrelәre, çәçәklәr һәm cimeşlәr urnaşa. Sabak terәk rolen üti, üsemlekneñ barlık өleşlәren totaştırıp tora; sabak buylap su, mineral` һәm organik matdәlәr

Artka | Kitapnıñ başına | Alga

 

KAZAN • «MӘGARIF» NӘŞRIYaTI




Главная | Новости | Библиотека | Словари | Учебники | Статьи | Тесты

© 2005-2019 Татарская Виртуальная Гимназия
© 2005-2010 Городской Информационно Диагностический Центр

Рейтинг@Mail.ru Kitap.net.ru Tatar.com.ru ^ ^