Вы используете гостевой доступ (Вход)
 
 
Главная  |  Новости  |  Библиотека  |  Словари  |  Учебники  |  Статьи  |  Тесты
 
Татарская Виртуальная Гимназия.:: Tatar әdәbiyatı 7 (lat_) - 17.html
Tatar әdәbiyatı 7
F.M. Musin, Í.G. Ğıylәcew, R.S. Şәwәliewa
LAT | CYR

Artka | Eçtәlek | Alga

Zaһidulla Yarullin (1888-1964)

Zaһidulla Yarullin — üzen muzıka өlkәseneñ tөrle tarmağında sınap karagan keşe. ul — tanılgan garmunçı, üzlegennәn uynarga өyrәngәn pianist. "Şәrık" klubı karşında oeştırılgan berençe muzıkal' ansambl' belәn citәkçelek itә. ul — üzeşçәn kompozitor-metodist, küp kenә cırlar awtorı, muzıka masterı, muzıka koralların kөylәüçe osta.

Zaһidulla Yarullin 1888 nçe elnıñ 10 nçı oktyabrendә Tatar­stannıñ Mamadış rayonı Keçe Sөn awılında yarlı krest'yan gai­lәsendә tugan. Alarnıñ gailәse işle һәm iFrat yarlı bulıp, üz cirlәre һәm mal-tuarları bulmaganlıktan, alar el әylәnәse bay­larga bil bөgәlәr.

un yaşe tulgaç, өyaz şәһәre Çistayga eş yөrüçe ber kürşelәre Zaһidullanı şәһәrgә alıp kitә. Kөne bue alar eş ezlilәr, niһayat', Zaһidulla kiçkә taba ber gailәgә urnaşa. Bu gailәdә malay üzeneñ tırışlığı һәm citezlege belәn dә aerılıp tora.

1901 nçe elda ul Yar Çallıga küçep kilә һәm çәyxanәgә aş өlәşüçe malay bulıp urnaşa. Şul uk elnıñ kөzendә aña Minzәlә yarminkәsendә bulırga turı kilә. Monda ul çın cırçılarnı, gar­munçılarnı, skripkaçılarnı, "bik tә sәer" korallarda uynauçı artistlarnı kürә. Andağı muzıkantlar һәm cırçılarnıñ ostalı­ğı malaynı tañ kaldıra. Şuşında algan tәesirlәr yoğıntısında ul muzıkaga yul ezli. Anıñ muzıkaga bulgan mәxәbbәte şul dәrәcәdә kөçle bula ki, ul ker yuuçı rus xatınnarınıñ da, timerçelәrneñ eş wakıtında cırlagannarın da sәgat'lәr bue kaçıp-posıp tıñlıy torgan bula.

Bөek şağıyr' Gabdulla Tukaynıñ ülemen ul bik awır kiçerә. Şul wakıtta Zaһidulla şağıyr' istәlegenә iñ tәesirle, tirәn mәg'nәle kөen bağışlıy. Başta bu әsәr "Tukay istәlegenә" dip atala һәm instrumental' әsәr bularak icat itelә. Annarı aña Tukaynıñ iñ әybәt elegik şiğır'lәrennәn berse bulgan "Өzelgәn өmid" (1910) şiğıre saylap alına.

27 yaşendә dөn'yadan kitkәn şağıyr'neñ sağış-moñı, әrnüle xislәre şiğır'dә gayat' zur kөç belәn iskitkeç matur itep әytep birelgәn:

"Í mөkaddәs, moñlı sazım! uynadıñ sin nik bik az?

Sin sınasıñ, min sünәmen, ayrılabız, axrısı!

Oçtı dөn'ya çitlegennәn tarsınıp küñelem koşı,

Şat yaratsa da, ciһanga yat yaratkan rabbısı".

Annan soñ bu әsәr "Tukay marşı" dip yөrtelә..

Şul çorda aldınğı tatar demokratik zıyalıları G. Kamal, G. Kolәxmetow, G. Kariew belәn eş oçraşular da Yarullinnıñ ruxi üseşenә zur yoğıntı yasıylar. "Sәyyar" truppasınıñ muzıkal' an­samblendә pianist һәm citәkçe bulıp eşlәü dә yoğıntısız kal­magan, әlbәttә.

Berençe imperialistik suğış başlana. 1916 nçı elda Zaһidulla Yarullin da Frontka ozatıla. Monda da ul muzıkaga bulgan mәxәbbәtenә turılıklı bulıp kala. Üpkәseneñ sәlamәt bulmawı arkasında, anı armiya xezmәtennәn azat itәlәr. ul Kazanga әylәnep kayta. Rewolyuçiyadәn soñ Kazan garnizonınıñ xәrbi kollegiyase kar­şındağı drama truppasınıñ katnaş orkestrına daimi eşkә kerә. Biredә ul, garmunçı, pianist, kompozitor bularak, üzenә tanış elekkege "Sәyyar" truppası kollektiwına elәgә. Alar Kazan tirә­sendәge mөselman Kızıl Armiya çast'larında konçertlar kuyalar.

1934 nçe elda, sәlamәtlege bik nık kakşau sәbәple, Zaһidulla Yarullin tugan awılı Keçe Sөngә kaytıp, gomereneñ axırına xәtle şunda yaşi. Biredә ul awıldaşları өçen garmunnar yasau һәm tөzәtü belәn mәşgul' bula. Şulay uk icat eşe belәn dә şөğıl'lәnә.

Zaһidulla Yarullinnıñ "Wal's", "Kolxozçılar cırı", "Elegiya", "Awıl kөe" kebek muzıkal' әsәrlәre bügenge kөndә dә millәtebez­neñ yөzek kaşı bulıp sanala.

Zaһidulla Yarullin üze tatar xalkınıñ bөek şağıyre G. Tukay­nıñ ülemenә "Tukay marşı" belәn cawap birgәn bulsa, ulı - kom­pozitor Fәrit Yarullin inde Tukaynıñ xalık әkiyatlәrenә nigezlәp yazılgan әsәrenә balet repertuarında iñ yaxşı әsәrlәrneñ berse bulgan "Şürәle" baletın icat itә.

Xәzerge wakıtta Yarullinnar gailәseneñ muzıkal' tradiçiyalәren tөpçek ulları — Tatarstannıñ atkazangan sәngat' eşleklese, Mu­sa Cәlil isemendәge respublika bülәge laureatı, kompozitor Mirsәet Yarullin dәwam itterә.

Zaһidulla Yarullin 1964 elda 75 yaşendә waFat bula. Anı tugan awılı — Mamadış rayonı Keçe Sөn awılında cirlilәr.


Artka | Eçtәlek | Alga

Ízdatel'stwo Kazan, 1999



Главная | Новости | Библиотека | Словари | Учебники | Статьи | Тесты

© 2005-2019 Татарская Виртуальная Гимназия
© 2005-2010 Городской Информационно Диагностический Центр

Рейтинг@Mail.ru Kitap.net.ru Tatar.com.ru ^ ^