Вы используете гостевой доступ (Вход)
 
 
Главная  |  Новости  |  Библиотека  |  Словари  |  Учебники  |  Статьи  |  Тесты
 
Татарская Виртуальная Гимназия.:: Tatar әdәbiyatı 7 (lat_) - 22.html
Tatar әdәbiyatı 7
F.M. Musin, Í.G. Ğıylәcew, R.S. Şәwәliewa
LAT | CYR

Artka | Eçtәlek | Alga

Mәcit GaFuri

(1880-1934)

Mәcit GaFuri 1880 nçe elnıñ 20 nçe iyulendә xәzerge Başkor­tostannıñ GaFuri rayonı Cilem-Karan awılında ukıtuçı-xәlFә gailәsendә tua. Başta üz awıllarındağı mәdrәsәdә ukıy, annarı kürşe Ütәş awılındağı mәdrәsәgә küçә. Şul ellarda ber-ber art­lı әtise belәn әnise ülep kitә, һәm monnan soñ unber-unike yaş'­lek Mәcitkә üz kөnen üze kürergә turı kilә.

1896 nçı elda berәr zurrak mәdrәsәdә ukuın dәwam itterü telәge belәn ul uFaga kilә, әmma yarlılığı arkasında telәgenә ireşә almıy, barı 1898 nçe elda ğına, Troiçk şәһәrenә barıp, mәdrәsәgә ukırga kerә. Mәdrәsәdә uku belәn bergә, yaş' GaFuri añ-belemen üzlegennәn arttıruga da ig'tibar itә, K. Nasıyri, R. Fәxretdinow, F. Kәrimi kebek kürenekle tatar әdip-galimnәreneñ icatı belәn yakınnan tanışa. Әdәbiyat belәn kızıksınıp kitü anıñ üzendә dә yazu telәgen tudıra. ul Troiçk mәdrәsәsendә ukıganda berençe әdәbi tәcribәlәren yasıy. 1904 nçe eldan anıñ yazgannarı kitap rәveşendә dөn'ya da kürә başlıy. Aerım alganda, "Fәkıyr'lek berlә ütkәn tereklek", "Seber timer yulı, yaki әxwale millәt" kebek be­rençe kitapları basılıp çıga.

1905 nçe elda, Kazanga kilep, "Mөxәmmәdiya" mәdrәsәsenә ukır­ga kerә һәm şul wakıtta ildә kөçәygәn rewolyuçion xәrәkәt yoğın­tısında üz icatında tugan xalkınıñ real' tormışına ig'tiba­rın kөçәytә, milli azatlık ideyalәren çağıldıra başlıy.

1906 nçı elda M. GaFuri kabat uFaga kitә, һәm anıñ monnan soñ­ğı tormışı nigezdә şuşı şәһәrdә ütә. Alga taba yazuçınıñ icat

eşçәnlege eldan-el aktiwlaşa bara. 1917 nçe elga kadәrge icatın da ul üzen millәt yazmışın kayğırtkan, anıñ azatlığı өçen kөrәşkәn әdip itep tanıta. Şundıy milli uy-omtılışlar belәn yaşәgәn әdip 1917 nçe elğı Oktyabr' rewolyuçiyasen dә zur өmetlәr belәn karşılıy. Anıñ bu өmetlәre şul elda yazılgan "Tatar bayrağı" һәm "Kızıl bayrak" digәn şiğır'lәrendә aeruça açık çağıldı.

Mәcit GaFuri üzeneñ icat eşçәnlegen tөp ike yunәleştә alıp bara. Ber yaktan, ul әsәrlәrendә, konkret sıynFıy poziçiyagә küçep, gadi xezmәt xalkınıñ tormışın ütә kırıs tөslәrdә çağıldıra (misal өçen "Kara yөzlәr", "Tormış baskıçları", "Şağıyr'neñ altın priiskasında" kebek povest'larında). Íkençe yaktan, ig'ti­barın ildә iskene cimerep yaña tormış tөzü өçen alıp barılgan kөrәşkә yunәltә. Bu kөrәşne tәesirlerәk itep kürsәtü maksatında әdip әdәbiyatnıñ tәrbiyawi yoğıntısı kөçlerәk bulgan Forması — dramaturgiyagә dә mөrәcәgat' itә. Nәticәdә anıñ awılda yaña tor­mışka küçüne çağıldırgan "Kızıl yoldız" isemle p'esası 20 nçe ellarda zur ğına populyarlık kazana. Ә inde 1921 nçe elğı açlık Facigasen ul "Açlık tırnağında" digәn şiğır'lәr çiklında ça­ğıldıra.

M. GaFuri 1934 elnıñ 28 oktyabrendә uFa şәһәrendә waFat bula.


Artka | Eçtәlek | Alga

Ízdatel'stwo Kazan, 1999



Главная | Новости | Библиотека | Словари | Учебники | Статьи | Тесты

© 2005-2019 Татарская Виртуальная Гимназия
© 2005-2010 Городской Информационно Диагностический Центр

Рейтинг@Mail.ru Kitap.net.ru Tatar.com.ru ^ ^