Вы используете гостевой доступ (Вход)
 
 
Главная  |  Новости  |  Библиотека  |  Словари  |  Учебники  |  Статьи  |  Тесты
 
Татарская Виртуальная Гимназия.:: Tatar әdәbiyatı 7 (lat_) - 38.html
Tatar әdәbiyatı 7
F.M. Musin, Í.G. Ğıylәcew, R.S. Şәwәliewa
LAT | CYR

Artka | Eçtәlek | Alga

Xәsәn TuFan (1900-1981)

Xәsәn TuFan 1900 nçe elnıñ 9 nçı dekabrendә Tatarstannıñ Aksubay rayonı Íske Karmәt awılında urta xәlle krest'yan gai­lәsendә tugan. Başta ul әtisennәn һәm üzlegennәn ukırga-yazarga өyrәnә, ә 1905 nçe elğı rewolyuçiyadәn soñ tugan awılında mәktәp açılgaç, beraz wakıt şunda ukıp ala. undürt yaşennәn ul üz kөnen üze kürә başlıy. ural yaklarına barıp çığıp, anda bakır rudni­ğında һәm metallurgiya kombinatında eşli. Ber ük wakıtta ul uFa­dağı "Galiya" mәdrәsәsendә dә ukıy. Biredә G. Íbraһimowtan әdәbi­yat buença dәreslәr alıp, Ş. Babiç oeştırgan әdәbi tügәrәkkә yөrep, mәdrәsәdә ütkәrelgәn kiçәlәrdә S. Rәmiew, M. GaFuri, S. Sünçәlәy kebek şağıyr'lәrne tıñlap, ul әdәbiyat belәn yakınnan tanışa, nәticәdә anıñ üzendә dә әdәbi icatka omtılış barlıkka kilә, һәm anıñ bu өlkәdәge berençe tәcribәlәrenә G. Íbraһimow belәn Ş. Babiç ta ig'tibar itәlәr.

1924 nçe elda "Kızıl Tatarstan" gazetasında X. TuFannıñ be­rençe şiğıre basıla. Şunnan soñ kıska ğına wakıt eçendә ul tatar poeziyasenә eçtәlek yağınnan da, Forma өlkәsendә dә yañalık alıp kilgәn üzençәlekle şağıyr' bulıp tanıla.

Dөn'ya kürergә telәp, X. TuFan 1928 nçe elda Kawkaz һәm urta Aziya yaklarına cәyaülәp sәyaxәtkә çığıp kitә. Íke elga suzılgan bu sәyaxәt wakıtında ul cirle xalıklar tormışı һәm icatı belәn tanışa. Bolarnıñ barısı anıñ icatına da yoğıntı yasıy. Şul nigezdә TuFan poeziyasendә xalıkçan obrazlılıkka ig'tibar arta, aña xalık cır tradiçiyalәreneñ tәesire kөçәya.

utızınçı ellar axırında tatar әdәbiyatına zur Facigalәr, yugaltular kitergәn repressiyalәr kampaniyase X. TuFanga da turı-dan-turı kağıla. 1937 nçe elda uydırma gaeplәr tağıp, yazuçılar soyuzınnan çıgarılgan, "Sovet әdәbiyatı" jurnalınnan da eştәn kuılgan һәm әsәrlәren dөn'yaga çıgaru xokukınnan da tulısınça mәxrüm itelgәn TuFannı 1940 nçı elnıñ noyabr' aenda kulga ala­lar. Һәm şunnan soñ anıñ unaltı ellık gomere tөrmәlәrdә һәm lager'larda awır xezmәttә һәm açlıkta ütә. Bu gazaplardan ul ba­rı 1956 nçı elda ğına kotıla.

Şuşı totkınlık ellarında anıñ poeziyase yaña yugarılıkka kütәrelә. Bu ellarda yazgan şiğır'lәrendә ("Alga barışlıy", "Ír­tәlәr citte isә", "Gөllәr inde yaFrak yaralar", "Üzeñә bülәk itәse ide", "Çәçәk sibelә cildә", "Ağıla da bolıt ağıla", "Siña", "Romaş­kalar", "Tamçılar ni dilәr", "Turgay nigә dәşmi", "Әytkәn ideñ", "Kaya şulay aşıgasıñ, yөrәk", "Süz kuşası kilә tallarga" һ. b.) anıñ icatı tirәn lirik moñ һәm kiñ FәlsәFi aһәñ belәn bayıy.

1966 nçı elda Xәsәn aga TuFanga "Saylanma әsәrlәr"e өçen Gab­dulla Tukay isemendәge Tatarstan Dәülәt premiyase birelde. Çın mәg'nәsendә xalık şağıyre bulgan olı canlı bu şәxes әdәbiyatı­bıznıñ ülemsez ber өleşe bulıp yaşi.



Artka | Eçtәlek | Alga

Ízdatel'stwo Kazan, 1999



Главная | Новости | Библиотека | Словари | Учебники | Статьи | Тесты

© 2005-2019 Татарская Виртуальная Гимназия
© 2005-2010 Городской Информационно Диагностический Центр

Рейтинг@Mail.ru Kitap.net.ru Tatar.com.ru ^ ^