Вы используете гостевой доступ (Вход)
 
 
Главная  |  Новости  |  Библиотека  |  Словари  |  Учебники  |  Статьи  |  Тесты
 
Татарская Виртуальная Гимназия.:: Tatar әdәbiyatı 7 (lat_) - 66.html
Tatar әdәbiyatı 7
F.M. Musin, Í.G. Ğıylәcew, R.S. Şәwәliewa
LAT | CYR

Artka | Eçtәlek | Alga

KEM CIRLADI?

Watan suğışınıñ dәһşәtle kөnnәrennәn berse ide.

Kөzge karañğı tөndә cimerek ber keçkenә genә stançiyadә ike eşelon oçraşıp, yanәşә tuktadılar. Bolarnıñ berse tıldan Front­ka yaña xәrbi çast' alıp baruçı eşelon, ikençese Fronttan tıl­ga yaralılar tөyap kaytuçı sanitar poezdı ide. Eşelonnar ikese dә bik ozın bulıp, gel kızıl wagonnardan toralar. Tik sanitar poezdınıñ ğına parowozga yakın oçında ber-ike klassnıy wagonı bar, ә kalgannarı isә keçkenә çuen miçlәr kuep cılıtılgan tep­luşkalar ide.

Stançiya digәn nәrsәneñ üze dә, ber genә ber karaltısı da yuk bar da cimerelep betkәn. Yullar buenda berniçә kat yuan bürәnәlәr tüşәp һәm balçık өep eşlәngәn yarım zemlyanka yalğızı kalkıp tora-barı şul ğına. Bөten stançiyasendә nik ber genә tıçkan utı cemeldәsen, әylәnә-yun' morca eçedәy kap-kara. Lәkin erakka küz taşlasañ, suğış bargan yakta, kaydadır oFık artında uk, kük çite buylap suzılgan kanday kızıl şәülә tirbәlә. Yanamı  anda berәr zur awıl, tuplar atışı şulay çağılamı,- monnan ka­rap belep bulırlık tügel.

Bөten әylәnәdә Frontka yakın cirlәrdә genә bula torgan üle ber tınlık xөkem sөrә. Xәtta eşelonnar başındağı ike kap-kara parowoz da tıp-tın toralar, әyterseñ kazannarın sünderep, alarnı taşlap kitkәnnәr... Eşelonnarnı tomalap kuygannar diyarseñ, bersennәn-ber kөlgәn, sөylәşkәn tawış işetelmi, tөşep-menep yөrüçe dә kürenmi. Tik aralarınnan uzganda, tuktala birep kolak salsañ, ber yaktağı kızıl wagonnardan ara-tirә katı xırıldau, iken­çe yaktağı tepluşkalardan awır ıñğıraşu işetelep kala. Berәülәr soñğı tapkır yokı tuydıralar, ikençelәr ber küz yomarga gaciz bulıp yatalar, kürәseñ.

...Tepluşkalarnıñ bersendә, tübәndәge sәkedә katı yaralı yaş' leytenant tatar egete yata. Egetneñ xәle awır, uñ ayağı anıñ tezdәn yugarı kiselgәn, ә sanitar poezdı yulga çıkkaç, añarda gangrena başlandı. Menә ber tәülek inde ul ni yoklıy, ni uyana almıyça, yartılaş һuşın yugaltkan xәldә yata. Wakıt-wakıt ul añına kilә, şul çakta awır gazaptan talgan küzlәren aça, yanında basıp torgan ak xalatlı şәFkat' tutaşın kürә, anıñ salkın kulın mañgaenda toya. Ber mәlgә eget üzen ciñelәep kitkәndәy xis itә, xәtta uñ ayağı bar, ul kıçıta kebek toela aña... Lәkin bu xәl ozakka barmıy, tağın bөten tәne buylap ut tarala, küzlәrendә bizgәk çatkısı ka­bına. Berazdan eget küz kabakların akrın ğına yoma һәm, һuşın yugaltıp, yañadan esse toman eçendә yөzә başlıy. Yatkan urının da, tutaşnıñ kağıluın da, xәtta şpriçnıñ oçlı inәsen dә ul inde toymıy...

Şulay ülem tırnağınnan ıçkına almıyça gazaplanıp yata eget. Wraçlarnıñ өmetlәre az, gangrenanıñ nikadәr xәtәr nәrsә ikәnen alar yaxşı belәlәr. Bigrәk tә yul şartlarında awırunıñ xәlen ciñelәytü bik çiten eş ide.

Bu keçkenә stançiyagә kilep tuktagaç, küpmeder wakıttan soñ, eget tağın ber mәlgә һuşına kilde. Talgan, inde bu dөn'yadan kitә başlagan küzlәren açtı, wagon eçenә sibelgәn zәğıyF' sarı yaktı­lıknı, şul tonık yaktılıkta basıp torgan ak xalatlı şәFkat' tutaşın kürde. Tışta, wagon stenasına ışkılıp kına yaugan kөzge wak yañğırnıñ әkren genә kıştırdawın işetep kaldı. Kara yanıp kipkәn irennәren xәlsez yalap kuydı,- eçәse, bik eçәse kilә ide anıñ...

ŞәFkat' tutaşı monı añladı, alyumin krujkadan aña ber yotım su eçerde. Egetneñ rәxmәt әyterlek xәle yuk ide, ul barı az ğına cılına tөşkәn küzlәren tutaşka kütәrep, kara kerFegen genә sir­pel kuydı.

...Әllә şul çakta, әllә çak kına soñrak, egetneñ kolağına ka­yandır cır işetelde. Tatarça cır!.. Eget өne katıp, tınıp kaldı. Nәrsә işetә ul, kemne işetә? Ya xoda, anıñ Taһirәse cırlıy tügelme soñ? Şul iç, şul, Taһirә tawışı! Kayda ul?.. Eget, üzen beleştermiçә, yatkan cirennәn ber omtılıp kuydı. Şunda uk anıñ küz alları karañğılanıp kitte, başı xәlsezlәnep mendәr çite­nә awıp tөşte. ŞәFkat' tutaşı kurkınıp tizrәk anıñ kulın al­dı, pul'sın kapşadı. Әmma eget һuşınnan yazmadı, dөresrәge, һiçnәrsәne, һiçkemne sizmәs bulsa da cırnı işetüdәn tukta­madı. Yañadan bөten dөn'yası esse tomanga yotılsa da cır... cır kaldı.

Ә bu cır çınlıkta bar ide, ul yanәşәdәge eşelonnıñ ber wago­nınnan kilә ide. Әgәr tepluşka belәn kızıl wagonnıñ işeklәre ber-bersenә kapma-karşı turı kilgәn bulsalar, işek yañağına sөyalep, kulların şinel' ciñnәrenә tığıp cırlap toruçı kız, ixtimal, üze dә


Artka | Eçtәlek | Alga

Ízdatel'stwo Kazan, 1999



Главная | Новости | Библиотека | Словари | Учебники | Статьи | Тесты

© 2005-2019 Татарская Виртуальная Гимназия
© 2005-2010 Городской Информационно Диагностический Центр

Рейтинг@Mail.ru Kitap.net.ru Tatar.com.ru ^ ^