Вы используете гостевой доступ (Вход)
 
 
Главная  |  Новости  |  Библиотека  |  Словари  |  Учебники  |  Статьи  |  Тесты
 
Татарская Виртуальная Гимназия.:: Tatar әdәbiyatı 7 (lat_) - 77.html
Tatar әdәbiyatı 7
F.M. Musin, Í.G. Ğıylәcew, R.S. Şәwәliewa
LAT | CYR

Artka | Eçtәlek | Alga

ӨZELGӘN ÜZӘKLӘR, SARKILGAN YӨRӘKLӘR...

(Өzeklәr)

Küz aldımda ap-ak kәgaz'. Nәrsәdәn başlarga mikәn soñ? uy-Fikerlәr, taldan-talga oçıp yөrgәn koşlar kebek, ber temadan iken­çesenә küçә. Nәrsә turında yazarga, nәrsә әytergә; nәrsә, nәrsә, nәrsә...?

Dulkınlanam, yөrәk eşrak tibә. Katlaulı tormış. Әtiemne kulga algan kөn... Mәktәp elları... Mөһacir yulları... Kazannı berençe tapkır kürü...

Bolarnıñ һәmmәse üze ber povest', üze ber roman.

Tukta әle, ni өçen başımda kaynagan Fikerlәrne taswirlamas­ka, yөrәgemne sızlatkan xislәr turında yazmaska?! Bәlki, şul tөrle-tөrle mozaikalardan nindider ber rәsem barlıkka kiler. Bәlki, ul ukuçıga bolın çәçәklәrennәn cıelgan ber buket sıman küre­nep, anıñ da toyğıların uyatır?!

Şul uk wakıtta bu yazma roman da, dokumental' awtobiograFik әsәr dә tügel. Bolar barı tik tөrle uylanular ğına...

Keşe yazmışı Xak Tәgalә kulında. һәm şul yazmıştan uzmış yuk.

Bez kem soñ? һәm kaydan?

Әtine sabıy bala çağında, rewolyuçiyadәn soñ berniçә el ütkәç, әnise һәm üzennәn keçerәk өç señlese belәn Penzanıñ Nopar awı­lınnan erak Kıtayga alıp kitәlәr. Awır һәm mixnәtle yullar, kat­laulı sәyaxәt. Xәzerge kebek, oçkıçka, yaisә poezdga utırdıñ da kitteñ tügel bit. Mәrxümә әbiemneñ batırlığın, tәwәkkәllegen  niçek añlatırsıñ? Tugan teldәn gayre tel belmәgәn, awıl xatın-kızı "irem çakıra",—dip dürt sabıy balasın ala da, meñnәrçә çak­rımlık yulga çıga. Bar baylığı: ber çemodan da samawır. Ni өçen babam әbiemne Kıtayga çakırgan soñ? Sәüdә belәn Erak Kөnçı­ğışka barıp-kaytıp yөrgәn babam, çiklәr yabılgaç, xatının üz yanına çakırta. Yulga çıgalar, әytep betergesez mixnәtlәrdәn soñ Blagoveşensk kalasına barıp citәlәr. Annan Kıtayga ütәlәr. Yaña tormış koru kayda da ciñel tügel bit. Әmma tatarga xas tırış­lık yardәm itә. Kul sızganıp eşkә kereşәlәr, ciñelme-awırmı dip tormıylar. Tөrle xezmәttә eşlilәr. Tatarlar berlәşә başlıy. Üzlәrenә cәmğıyat' tөzergә, mәçet salırga, mәktәp açarga niyatli­lәr, һәrkem kulınnan kilgәn xәtle yardәm itә. Şulay itep, çit ildә tatar mәdәniyateneñ һәm Íslam uçağınıñ nigezlәre salına.

Әniem dә şul uk Penza yaklarınnan, Yunә awıllarınnan şak­tıy xәlle ber gailәdәn. Rewolyuçiya dәһşәte, grajdannar suğışı digәndәy, һәr nәrsә yugaltıla. Índe nişlәrgә? Әle sabıylıktan yaña ğına çıkkan yaş' tutaşnı abıysı Xarbin yaklarına ozata. El­lar ütә... Ellar aera. Ellar kawıştıra. Penza egete Әmrullax belәn Penza kızı Şәmsinurnı yazmış erak Kıtayda oçraştıra. Roman­nardağı kebek berençe kürep, gaşıyk bulgannardırmı-yukmı, bel­mim. Lәkin, tatar cәmğıyatendә oçraşıp, tatar әsәrlәren sәxnәdә uynap yөrgәn, erak millәt өçen canın jәllәmәgәn ike yaş' yөrәk ozaklamıy kawışalar, nikaxlaşalar.

Tatu ğına yaşәp biş bala tudıralar. Әmma berençe ike kız bala bik yaş'li waFat bulalar. Gaziz balaların kinәt yugaltkan ata-ananıñ kayğı-kiçereşlәren kemgә añlatıp, sөylәp torırga! Әle dә xәterlim: şul awır kөnnәrdә әniem kader kiçendә өzelep-өzelep "Sak-Sok" bәeten cırlagan ide. Alarnıñ sөylәgәn ber xikәya­lәre dә onıtılmıy. "Ber әnineñ berdәnber ulı bula. Kız da mәxәb­bәten yaşermi, tik sınar өçen: "Min siña kiyaügә çıgarga riza. Lәkin, sin mine bөten keşegә karaganda da kübrәk yaratırga һәm monı isbat itәrgә tieş. Şunıñ өçen irtәgә әnieñneñ yөrәgen alıp kil",—dide. Xәsrәtlәnep aptırap kalgan eget, başın iep өenә kay­ta. Índe nişlәrgә? Ber yakta üzen irkәlәp, kükrәk sөten imezep üstergәn gaziz әnise, ikençe yakta, dөn'yada ber genә çişmә dә sünderә almaslık yalkın belәn yaratkan kız. ulınıñ xәsrәten ana yөrәge sizmime soñ?

"ulım, nәrsәñ bar, ni өçen aşaudan-eçüdәn tuktaldıñ?"-dip sorıy ul kayğıda ulın kürgәç. Şunda eget sөygәn yarınıñ kotoç­kıç talәbe turında әytә. Әnise balasın koçıp, küz yaş'lәren koya- koya: "Yarıy, can kisәgem, sine bәxetle kürü-minem iñ izge telә­gem. Al yөrәgemne, iltep bir sөygәn yarıña",-dip rizalığın birә. Eget әniseneñ yөrәgen kisep ala da, kız yanına yөgerә. Wөcdan gazabınnan, әllә aşıkkanga kürәme, eget kinәt sөrlegep kitә һәm eğıla. Şunda yөrәk telgә kilә: "ulım, berәr cireñne awırttır­madıñmı?.."

Bez, balalar, ber-berebezgә küz yaş'lәrebezne kürsәtmәskә tı­rışıp, bu xikәyatne üzebezçә añlıy idek kebek. Әmma bu ğıybrәtle xikәyaneñ çın mәg'nәsen min, kürәseñ, üsep citkәç kenә añlagan­mın. Cırlarda, şiğır'lәrdә, xikәyalәrdә meñnәrçә mәrtәbә tөrleçә taswirlangan


Artka | Eçtәlek | Alga

Ízdatel'stwo Kazan, 1999



Главная | Новости | Библиотека | Словари | Учебники | Статьи | Тесты

© 2005-2019 Татарская Виртуальная Гимназия
© 2005-2010 Городской Информационно Диагностический Центр

Рейтинг@Mail.ru Kitap.net.ru Tatar.com.ru ^ ^