Вы используете гостевой доступ (Вход)
 
 
Главная  |  Новости  |  Библиотека  |  Словари  |  Учебники  |  Статьи  |  Тесты
 
Татарская Виртуальная Гимназия: BIOLOGIYa

BIOLOGIYa
W.B. Zaxarow, N.I. Sonin


LAT | CYR


Artka | Kitapnıñ başına | Alga



Kayber gөmbәlәrneñ, mәsәlәn çüprәneñ, tәne bөrelәnü yulı belәn üsep çıkkan ber küzәnәktәn gıybarәt. Әgәr şulay bөre bulıp üskәn bala küzәnәklәr ber-bersennәn aerılmasa, psewdomiçeliy, yaki yalgan miçeliy barlıkka kilә.
Aerım küzәnәklәrneñ kuşıluı nәticәsendә, kayber küp küzәnәkle gөmbәlәrneñ miçelie üzeneñ küzәnәkçel tөzeleşen yugalta һәm, bülgәlәrsez kalıp, küp tөşle yasalgıga әwerelә.
Gөmbәlәr başlıça cenessez yul belәn— ya wegetatiw yul belәn, yag`ni miçeliy kisәklәrennәn, ya sporalardan ürçilәr. Sporalar cir өstenә üsep çıkkan sporangiylı tiflarda üskәn maxsus sporangiylarda yasala.
Agaç tamırları belәn kayber gөmbәlәrneñ gөmbәlege arasında tıgız bәylәneş urnaşa. Gөmbә өçen dә, üsemlek өçen dә faydalı mondıy bәylәneş simbioz dip atala. Gөmbәlek ceplәre tamırnı urap ala һәm xәtta, mikoriza (grekça «mikos» gөmbә һәm «riza» — tamır) barlıkka kiterep, anıñ eçenә ütә. Gөmbәlek, tufraktan sunı һәm anda eregәn mineral` matdәlәrne suırıp, agaç tamırına ütkәrә. Şulay itep, gөmbәlek agaç tamırındagı tөklәr xezmәten üti. Üsemlek tamırınnan gөmbәlek, üz çira­tında, tuklanu һәm üzeneñ ürçü өleşen üsterü өçen kirәkle organik matdәlәrne ala.
Keşe tormışında gөmbәlәrneñ faydası da, zararı da bar. Azık-tөlek promışlennostenda çüprәneñ әһәmiyate zur. Ul әçet­keç bularak kullanıla. Küp kenә gөmbәlәr biologik aktiw matdә­lәr, fermentlar, organik kislotalar barlıkka kiterәlәr. Alarnı mikrobiologiya promışlennostenda limon kislotası, glyukon һәm başka kislotalar, şulay uk fermentlar һәm witaminnar citeş­terü өçen faydalanalar. Baytak tөrlәrennәn, mәsәlәn arış anası, çaga gөmbәlәrennәn, daru preparatları tabalar.
Gөmbә aşamlık bularak kiñ kullanıla. Bezneñ ilneñ urman-kırlarında aşarga yaraklı gөmbәlәrneñ 150 dәn artık tөre oçrıy, lәkin şularnıñ barı berniçә distә tөre genә kiñ kullanıla.
Keşedә awırular, mәsәlәn, ayak tabanında һәm barmak arala­rında, tırnakta gөmbә awıruın kiterep çıgaruçı gөmbәçeklәr bilgele; kayber gөmbәçeklәr, küp kenә yort xaywannarı awırula­rına sәbәpçe bulıp, terlekçelekkә zıyan kiterә, şundıy awıru­larnıñ berse — gөmbәçeklәr kiterep çıgara torgan tire awı­ruı — timrәü.
Küpçelek mikologlar gөmbәlәr patşalıgına өç bülekne kertә­lәr: Çın gөmbәlәr, Oomiçetlar һәm Lişayniklar, әmma eş kına lişayniklarnı terek tabigat`neñ mөstәkıyl` patşalıgı itep karıylar.

Artka | Kitapnıñ başına | Alga

 

KAZAN • «MӘGARIF» NӘŞRIYaTI




Главная | Новости | Библиотека | Словари | Учебники | Статьи | Тесты

© 2005-2019 Татарская Виртуальная Гимназия
© 2005-2010 Городской Информационно Диагностический Центр

Рейтинг@Mail.ru Kitap.net.ru Tatar.com.ru ^ ^