Вы используете гостевой доступ (Вход)
 
 
Главная  |  Новости  |  Библиотека  |  Словари  |  Учебники  |  Статьи  |  Тесты
 
Татарская Виртуальная Гимназия: MATERIKLAR ҺӘM OKEANNAR GEOGRAFIYaSE

MATERIKLAR ҺӘM OKEANNAR GEOGRAFIYaSE
W. A. Korinskaya, I. W. Duşina, W. A Şenew


LAT | CYR


Artka | Kitapnıñ başına | Alga



elgası, ә yugarı һәm tübәn agımnarında busagalar һәm şarlawıklar küp. Şaktıy zur өleşendә elga korılıklı territoriyalәrne kisep ütә. Şuña kürә ul sugaru өçen bik zur әһәmiyatkә iya, şul maksat belәn elgada plotinalar һәm sugaru kanalları tөzelgәn.
Zambezi — Afrikanıñ Һind okeanına koya torgan elgalarınnan iñ zurısı. (Sez monı nәrsә belәn añlatırsız?) Biredә dөn`yadagı iñ ere şarlawıklarnıñ berse Wiktoriya urnaşkan. Elga 120 m bieklektәge kıyadan üzәnne arkılı kisep ütә torgan tarlawıkka kiñ taşkın bulıp (1800 m) kilep tөşә. Şarlawıknıñ gөreltese әllә niçә kilometrdan işetelep tora. Yugarıdan urgılıp tөşkәn sunıñ wak tamçıları, gigant baganalar bulıp, yөzlәrçә metr bieklekkә kütәrelә. Koyaş nurları, şuşı su tamçılarında çagılıp, tөrle tөstәge salawat küperen xasil itә. Cirle xalık şarlawıknı «gөreldәwek tөten» dip yөrtә. Şarlawıktan tübәndәrәk plotinalar, gidroelekrostan-çiyalәr һәm susaklagıçlar tөzelgәn.
Küllәre. Afrikanıñ barlık zur küllәre dә diyarlek Kөnçıgış Afrika yassı taulıgındagı yarılular zonasında urnaşkan. Şuña kürә alarnıñ kazanlıkları ozınça formada. Bu küllәr, kagıydә bularak, biek tekә taular belәn kaymalap alıngan. Küllәr bik tirәn һәm şaktıy ozın. Mәsәlәn, 50—80 km kiñlektәge Tangan`ika küle 650 kilometrga suzılgan. Bu — dөn`yadagı barlık tөçe sulı küllәrneñ iñ ozını. Tirәnlege yagınnan (1435 m) Tangan`ika Baykaldan gına kalışa. Anı әylәnderep algan taular 2000 metrga kadәr kütәrelep tora.
Wiktoriya — Afrikada mәydanı yagınnan iñ zur kül. Anıñ kazanlıgı yarılgan urında tügel, platformanıñ sөzәklәnep sıgılıp tөşkәn cirendә urnaşkan. Şuña kürә kül tirәn tügel (urtaça tirәnlege 40 m), yarları sөzәk һәm kiskәlәngәn. Yaşenle yañgır wakıtında eş kuzgala torgan dawıllı cillәr küldә bik kөçle dulkın kütәrә.
Çad küle — say sulı kül, tirәnlege 4—7 metr. Anıñ mәydanı yawım-tөşemnәr һәm üzenә agıp tөşә torgan elgalarnıñ taşuına bәyle rәweştә kisken üzgәrep tora, yañgırlı çorda ike tapkırga diyarlek zuraya. Külneñ yarları nık sazlangan.


Artka | Kitapnıñ başına | Alga

 

KAZAN • «MӘGARIF» NӘŞRIYaTI 2005




Главная | Новости | Библиотека | Словари | Учебники | Статьи | Тесты

© 2005-2019 Татарская Виртуальная Гимназия
© 2005-2010 Городской Информационно Диагностический Центр

Рейтинг@Mail.ru Kitap.net.ru Tatar.com.ru ^ ^