Вы используете гостевой доступ (Вход)
 
 
Главная  |  Новости  |  Библиотека  |  Словари  |  Учебники  |  Статьи  |  Тесты
 
Татарская Виртуальная Гимназия.:: TATAR ӘDӘBÍYaTI (lat_) - 110.html
TATAR ӘDӘBÍYaTI
N. XӘBÍBuLLÍNA, X. G. FӘRDÍEWA, Ә. N. XuCÍӘXMӘTOW
LAT | CYR

Artka | Kitapnıñ başına | Alga

Gadel, ışanırga da, ışanmaska da aptırap, өygә kerep kitte һәm: «Sixereñ bardır sineñ!»—dip, bik tiz borılıp ta çıktı. Küzlәre uttay yana, barmakları sizeler-sizelmәs kenә kaltırıylar.

Barıy, dustınnan kөlә-kөlә, serne añlattı. Annarı, xikmәtle çәçәklәrgә sibü өçen çişmәdәn su taşıp alcıgan Miñleciһan apanı kızganıp, çilәk elәrlek itep arba әmәllәrgә kereştelәr. Şul kөnnәn başlap, Miñleciһan apanıñ iñnәrennәn kөyantә tөşte, Barıyga isә tağın ber xatın-kız eşe өstәlde. Írtә-kiç, әytüne dә kөtep tormıy, barlık çilәk-kismәkne su belәn tutırıp kuya. Yulda oçragan kartı-yaşe Barıynı maktıy.

Írtәgә saban tue digәndә, Sәlәxi kart, kulına ozın kolga totıp, cigüle at һәm ber tөrkem malaylar iyartep әy borınça yөrergә çığıp kitte. Tegermәnlektә kilene yaki citkәn kızı bulmagan өy sirәkter. Şuña kürә ozın kolgaga matur çigüle sөlgelәr, kul'yau­lıklar һәm kөya daruı ise señgәn bütәn tөrle çüprәk-çaprak өstәlә genә tordı. Distә-distә kükәy, bal, ayaklı mal birüçese dә tabıldı, әlbәttә.

Gөlsem oçlarına әtәç surәtlәre çigelgәn menә digәn zatlı sөlge çıgarıp birde.

—  Kızganıp-nitep tormıym, agay,—dide ul,—tik ber şartım bar.

—  Әyt, әyt, apaem, cәmәgat'kә ireşterermen. Şartıñ ni, Өmmegөlsem?

—  Şartım şul, agay: yaş' әtәç surәte çigelgәn bu sөlgem yaş'lәrdәn berençe bulganga birelsen ide.

—  Awızıña bal, kızım. Şartıñ ütәler.

Niһayat', kөtelgәn kөn kilep citte. Çişmәle tau, koyaş agaç bue kütәrelergә өlgermәs borın, xalık belәn kaynıy başladı. Eraktan karaganda, tau itәge tөrle tөstәge çәçәklәr belәn bizәlgәn diyarseñ. Yaş' kilennәr, kız-kırkın aeruça çibәr kiengәn. Külmәklәrneñ bik alı da, cete kızılı da, kue zәñgәre dә, açık sarısı da bar monda. Küñellәrne cilkenderep çıltır-çıltır itkәn kөmeş çulpılar, alar yanındağı elık-elık tasmalar, çuklı, encele kalFaklar... Tirә-yak awıllardan da küp kilgәnnәr şikelle. Xalıkbelәn mıjlap torgan mәydannan çittәrәk tәrtәlәren yugarı kütәrep bәylәp kuel­gan arbalarnıñ da çutına çıgarlık tügel. Annarı galoştır-çüәkter, ilәkter-çilәkter, sıra, kwas, tөrle tәmle-tәmle nәrsәlәr sata torgan lareklar һәm garmun uynap cibәrügә çañ-çañ itep әylәnә başlagan tügәrәk tübәle karusel'gә çaklı kitergәnnәr xәtta. Boları rayon üzәge Krasnıy Bordan ikәn. Mondıy nәrsәlәr Tegermәnlek malaylarına başka ellarda tәtemi torgan ide.

Alar katık salıngan sawıtlardan awız belәn akça ezlәüçelәr yanına tuktaldılar. Küzlәre genә kürenep torgan, onga tөşkәn tarakannı xәterlәtkәn bu şamakaylardan xalık tәgәrәp-tәgәrәp kөlә. Ber ük sawıtka ber-ber artlı dürt-biş keşeneñ tığıluın kürep, axrı, ap-ak xalatlı ike xatın bu uennı tuktatırga kuşkaç, Barıylar kapçık kiep yөgerüçelәr yağına yunәldelәr.

Menә çıgam, menә çıgam dip isәrlәnep şaktıy wakıt çirәmdә utırgaç, niһayat', Barıy tüzmәde, mәydanga çıktı. Íyagenә çaklı citәrlek kapçık kierttelәr. ul-soñğı dürt parnıñ berse. Arada bu tөr uen buença uzgan el batır kalgan Yugarı Tegermәnlek malae Ğıyl'mi dә bar. Anıñ yanәşәsendә Gadel, ikençe yağında Barıy. Kem ciñәr?

Sıbızğı sızğıruga, malaylar tıpır-tıpır yөgerә başladılar. Barıy iplәp kenә yөgerde. Anı uzıp kittelәr. Tik menә ber malay ayakları çualıp eğıldı, annarı ikençese, өçençese... Menә Barıy berәüne uzıp kitte, tağın kemneder uzdı, tağın... Xәzer өçәü yarışa başladılar. Xalık alarga kuәt birep tora.

—  Ay-li bu Ğıyl'mi, matur basa tügelme?

—  Sınatma, Gadel!

—  Çiert borınnarına, Barıy canım!

—  uz, uz tizrәk, bezgә sinnәn şul kirәk!

—  uz, Barıy, i—basta!

Barıy şatlığınnan çak-çak kıçkırıp cibәrmәde: ProkoFiy dәdә dә kilgәn. Küñele şat çaklarda әytә ul әnә şul süzlәrne... Anıñ ayakları kızurak xәrәkәtlәndelәr, gәüdәse ciñelәep kalgan­day buldı. Başta Gadelne uzdı, annarı Ğıyl'mine. Xalık gөr kilde.

_____________________________________________________________________________

xәrәmlәü—xәylәlәü, aldau, yalganlau

cәmәgat'—xalık tөrkeme, keşelәr tөrkeme, xalık

zatlı—kıymmәtle, asıl

_____________________________________________________________________________

Soraular һәm biremnәr

1.  Barıy nindi bәyrәmgә әzerlәnә?

2.  Barıynıñ çәçәklәrne yaratuı turında sөylәgez. Çәçәklәrneñ «sөyli» belü serlәren ul kayda өyrәngәn? Şul yullarnı tabıp ukığız.

3.  Küzlәre  oçkınlanıp   kitte,  küzlәre uttay  yana  Frazeologik әytelmәlәren niçek añlıysız?

4.  Bülekkә isem kueğız һәm eçtәlegen sөylәgez.


Artka | Kitapnıñ başına | Alga

KAZAN «MӘGARÍF» NӘŞRÍYaTI, 2002



Главная | Новости | Библиотека | Словари | Учебники | Статьи | Тесты

© 2005-2019 Татарская Виртуальная Гимназия
© 2005-2010 Городской Информационно Диагностический Центр

Рейтинг@Mail.ru Kitap.net.ru Tatar.com.ru ^ ^