Вы используете гостевой доступ (Вход)
 
 
Главная  |  Новости  |  Библиотека  |  Словари  |  Учебники  |  Статьи  |  Тесты
 
Татарская Виртуальная Гимназия.:: TATAR ӘDӘBÍYaTI (lat_) - 43.html
TATAR ӘDӘBÍYaTI
N. XӘBÍBuLLÍNA, X. G. FӘRDÍEWA, Ә. N. XuCÍӘXMӘTOW
LAT | CYR

Artka | Kitapnıñ başına | Alga

digәnne küp işetkәnem bar ide. Dogam kükkә menep citәçәgenә çın küñeldәn ışanıp, kullarımnı kütәrdem. Lәkin nikadәr tırışsam da, doganıñ garәpçә süzlәren isemә tөşerә almadım, küñeldәn genә üzebezçә telәrgә kereştem: «Yarabbi, Gabdulla abıynı kөlle azap­lardan azat it. Yarabbi, anıñ һәmmәki gөnaһların yarlıka, üzen mәñge cәnnәtle it. Amin!»

Agaylar, açık kaber yanınnan kitkәndәy, tirәn kayğı baskan xәldә, başların iep kitә toralar, alar urınına bütәnnәre kilә. XәnәFi abzıy alarga da şul uk xәbәrne әytep kayğısın belderә, ara-tirә çanasınnan kitap alıp berәr şiğır' dә ukıp kürsәtә ide.

—   Yөrәk yalkınnarı kabınıp dөrli genә başlagaç, sünde kitte biçara. Şundıy yaş' çağında uk dөn'ya kuyar dip kem genә uylagan? Әle bıltır ğına Xөsәen ülgәç, menә nindi usal itep yazgan ide bit:

Barmıni bezdә gomumәn çın keşe kaderen belü?!

         Bez anı kaydan belik, mesken ülep añlatmagaç?

Agaylar, çabata başlarına karap, kayğı yotıp toralar. Kayberlәreneñ kerFek tөplәre yueşlәnә, kayberse, nәrsәder uñaysız­laganday, tamak kırıp kuya. Miña alar bügenge bazardan cilkәlәrenә yort kirәklәre genә tügel, zur kayğı da kütәrep kaytalar şikelle toela.

Şunda kıçkırıp cibәrә yazdım. Menә siña tamaşa! Minnәn erak ta tügel, Yamaşirmәneñ tege zimagurı belәn çitekçe kız Mazluma toralar. Ísәnlәşergә dip kulımnı suzarga belmim, isәnlәşmiçә genә kalırga da belmim. Әmma çırayları şundıy kayğılı ide, min alarnı borçımaska buldım.

Ğıymay abıynıñ өstendә SaFa abıy tegep birgәn şewiot bişmәt,  başında şul elekke malorus digәn ozın bürek. Ayağına kün itek kiep, bilenә bilbau urap cibәrgәç, ul xәzer awılnıñ yarıysı ğına kөn kürüçe yortlı-cirle xuca keşesenә oxşıy kalgan.

Niçek bula soñ әle bu? Çitkә kitep yugaldı digәnnәr ide. Kayçan kayttı ikәn? Mazluma nigә anıñ belәn? Әllә yuğıysә... Ğıymay abıyga kiyaügә çıkmakçımı? Annarı kitapçıda zimagurnıñ nindi yomışı bulsın ikәn? Alay disәñ, aña küze tөşügә, kitapçınıñ yөze, yakın keşesen oçratkandağı kebek, üzgәrep kitte. XәnәFi abzıy: «Menә şulay inde eşlәr!» digәndәy, xәsrәtle küzlәren cirgә tekәde.

Şul wakıt kinәt kenә tege bezgә imana cıyarga kilgәn, sarğılt sakalın patşanıkı kebek itep tөzәttergәn ürәtnik kilep çıktı:

—   Nәrsә bar monda, ә? Nәrsәgә cıelgan bu tolpa?—dip kıç­kırdı.

Kitapçı agay, anı kürügә, kulların yөzenә kiterep doga ukırga totındı. Ğıymay, ürәtnikneñ kolağına pışıldap:

—  Znaş, waş bgarudiy,—dide,—Kazan gorod tatarskiy swyatoy pomiral. Mi naş magometanskiy bog malitwa çitayt. Paminka znaçit, paminka.

Ürәtnik, ışanırgamı, yukmı digәndәy, ber zimagurga, ber çügәlәp doga kılıp torgan xalıkka karap tordı da tağın sorap kuydı:

—   Swyatoy goworiş'? Kakoy?

—   Bol'şoy, bol'şoy!—Ğıymay abıy şunda uk uç tөben açıp aña barmağı belәn yazıp ta kürsәtte:—Kniga pisal. Mnogo, mnogo.

Miña niçekter ürәtnik zimagurnıñ rusçanı yuri şulay bozıp әytüen dә, izge keşe ülde dip küz buyar өçen genә sөylәven dә yaxşı belә, tik nilektәnder belmәmeşkә genә salışa kebek toeldı. ul Ğıymayga sөzep karadı da kulın seltәp kitep bardı:

—   Nu, walyay, walyay!..

Min, bu «wәlәy»neñ nәrsә ikәnen añlamasam da, naçar süz bulmaska tieşlegen çamaladım.

Mazluma apay, tege kara teşle ubırlı karçık kulınnan ıçkı­nıp kaçıp kaytkannan soñ, tugan awılında beraz ğına torgan da, tırışa torgaç, Íj-Bubidağı kızlar mәdrәsәsenә ukırga kergәn. Anda zur galimnәr tөrle yaklardan cıelgan tatar kızların mөgal­limә bulırga ukıtalar ikәn.

—   Íx, menә kayda ikәn ul ğıylem, menә kayda bezneñ işelәrneñ küzen açalar!—di Mazluma. Tik patşa türәlәre tatar kızlarınıñ ukımışlı keşe bulularına karşı toralar ikәn. Kilgәnnәr dә mәktәpne pıran-zaran kiterep tuzğıtıp taşlagannar. Şunlıktan xәzergә anda ukuçılar «küzdәn yugalıp» torırga tieş ikәn. Menә tağın bu yaklarga kaytkan. Elarga citeşep sөyli Mazluma.

—   Ay, enem,—di.—Gabdulla abıy da әnә şul kısınkılıknı kütәrә almagan. Kaya barsañda ber koyaş, kübәlәktәy gaziz canga kөç. Kayçan ğına muennarı aslarına kiler?

Min yul bue ilәs-milәs xәldә kayttım. Bazarçı agaylarnıñ, iñ gaziz keşelәren kümgәndәge kebek, awır kayğıga batuları yul bue küz aldımnan kitmәde. Min uzgan awıllardağı meskenlәnep utırgan tәbәnәk өylәrne dә şul uk xәsrәt baskan ide. Zirattağı şәrә kaennarnıñ cildә ıjıldawı da әlege kөzge cil turındağı yөrәkne peşerep ala torgan әrnüle süzlәrne iskә tөşerde.

Әle berәr ay ğına elek Әbügalisina belәn niçek cenlәngәn bulsam, xәzer şulay uk, alnı-yalnı belmiçә, totaştan Tukay şiğır'lәren ukıy başladım. Anıñ süzlәre nәq kirәk wakıtında, küktәn iñgәn kebek, niçekter, üzennәn-üze küñelgә kilep kerә başladı. Әllә niçek kenә iskә kilә dә, yaratkan cıruıñ şikelle, üzennәn-üze kөylәnә. Kübәlәk yaisә karlıgaç küzgә çalındımı, anıñ şiğır'lәre iskә tөşә. Berәr agaynıñ suka artınnan ikegә bөgelep atlawın kürdeñme, tağın anıñ şiğıren xәterliseñ. Üzebezneñ bak­ça başına ya tıkrıkka çıkkaç, awıl өstenә, çişmәlәrgә küz tөşte­me, tağın anıñ şiğır'lәre telgә kilә.


Artka | Kitapnıñ başına | Alga

KAZAN «MӘGARÍF» NӘŞRÍYaTI, 2002



Главная | Новости | Библиотека | Словари | Учебники | Статьи | Тесты

© 2005-2019 Татарская Виртуальная Гимназия
© 2005-2010 Городской Информационно Диагностический Центр

Рейтинг@Mail.ru Kitap.net.ru Tatar.com.ru ^ ^