Вы используете гостевой доступ (Вход)
 
 
Главная  |  Новости  |  Библиотека  |  Словари  |  Учебники  |  Статьи  |  Тесты
 
Татарская Виртуальная Гимназия.:: TATAR ӘDӘBÍYaTI (lat_) - 48.html
TATAR ӘDӘBÍYaTI
N. XӘBÍBuLLÍNA, X. G. FӘRDÍEWA, Ә. N. XuCÍӘXMӘTOW
LAT | CYR

Artka | Kitapnıñ başına | Alga

Soltan Gabәşi

(1891-1942)

Soltan Xәsәn ulı Gabәşi 1891 elnıñ 1 maenda elekke Kazan guber­nası Sulabaş awılında (xәzerge Biektau rayonı) tua. Gabәşi keç­kenә wakıtında uk kubızda, garmunda xalık kөylәren uynarga өyrәnә. Gailәlәre belәn uFaga küçep kilgәç, üzlegennәn Fortep'yanoda uynıy başlıy. Bu turıda iskә alıp, Gabәşi: «ul wakıtta min muzıka belәn bernindi dә maksat kuymıyça, bolay ğına şөğıl'lәnә idem»,—dip yaza. Şulay buluga karamastan, bu wakıtta algan beleme aña muzıka dөn'yasına kerep kitügә yul aça, ә soñga tabarak inde ul bөten tormışın muzıka eşçәnlegenә bağışlıy. 1909 eldan әdәbi muzıkal' kiçәlәrdә, tatar muzıkası konçertlarında katnaşa baş­lıy, pianist-akkompaniator bularak çığışlar yasıy. Mәktәplәrdә dәreslәr alıp bara. Әkrenlәp, üzendә dә kөylәr yazıp karau telәge tua.

1915—1919 ellarda Fortep'yano өçen keçkenә p'esalar («Wal's», «Piknik» һ. b.) һәm tatar drama truppasınıñ berniçә spektaklenә («Taһir-Zөһrә», «Zөlәyxa») muzıkalar yaza. Bolar—anıñ iñ berençe әsәrlәre.

1922—1926 ellarda ul Kazan muzıka texnikumı mөdire urınba­sarı bulıp eşli, muzıka teoriyasennәn ukıta. Tatarstan rayonna­rına Fol'klor ekspediçiyalәrenә çıga һәm tatar, başkort xalık kөylәrennәn cıentıklar tөzi.

Gabәşi tәrcemә eşlәre belәn dә şөğıl'lәnә. Ítal'yan telennәn «Çio-Çio-san» (D. Puççini) operasınıñ librettosın tәrcemә itә. Tatar muzıkası mәs'әlәlәre belәn matbugatta çığışlar yasıy.

S. Gabәşineñ «Büz eget» p'esasına yazgan kөylәre, tınlı or­kestr өçen icat itkәn «Tatar marşı», «YañaliF marşı» ig'tibarga laeklı әsәrlәr. Kompozitornıñ «Kәkkük» romansı şulay uk xalık mәxәbbәten kazangan әsәrlәrneñ berse. Başkaruçı bularak, «Sa­niya» һәm «Eşçe» operaları belәn Gabәşi muzıka sәngate üseşenә zur өleş kertte.

S. Gabәşi muzıka өlkәsendә Tatarstanda ğına tügel, Başkorto­standa da küp eşlәde. 1930 elda ul uFada başkort sәngate texniku­mında muzıka teoriyasennәn һәm xordan ukıta. Muzıka teoriyasennәn һәm mandolinada üzlegeñnәn uynarga өyrәnü өçen başkort telendә dәreslek tөzi. X. Íbraһimow, M. Wәliew, A. Klyuçarew әsәrlәren һәm başkort xalık cırların tuplap, cıentık çıgara. Soltan Gabәşi—Başkortostan Kompozitorlar berlegen oeştıru­çılarnıñ berse.

ul, tatar һәm başkort muzıkal' Fol'klorın başlap cıyuçı, xalık arasında küp tawışlı xor belәn cırlaunı propagandalauçı һәm opera tudıru eşen başlap cibәrüçe bularak, küp xezmәt kürsәtte. Tatar muzıkası proFessional' üseşeneñ başlanğıç etaplarında anıñ xezmәte zur әһәmiyatkә iya.

Soltan Gabәşi 1942 elnıñ 8 ğıynwarında Başkortostannıñ Boray rayonı Çalkak awılına sөrgengә cibәrelgәn cirdә waFat bula.

Soraular

1.  Soltan Gabәşi tatar muzıka sәngate tarixında nindi urın tota?

2.  Anıñ tormışı һәm icatı turında nәrsәlәr beldegez?

3.  ul berençe tapkır nindi operalar tudıruda katnaşa?

4.  Tatar operaların icat itüçe kompozitorlardan tağın kemnәrne belәsez?


Artka | Kitapnıñ başına | Alga

KAZAN «MӘGARÍF» NӘŞRÍYaTI, 2002



Главная | Новости | Библиотека | Словари | Учебники | Статьи | Тесты

© 2005-2019 Татарская Виртуальная Гимназия
© 2005-2010 Городской Информационно Диагностический Центр

Рейтинг@Mail.ru Kitap.net.ru Tatar.com.ru ^ ^