Вы используете гостевой доступ (Вход)
 
 
Главная  |  Новости  |  Библиотека  |  Словари  |  Учебники  |  Статьи  |  Тесты
 
Татарская Виртуальная Гимназия.:: TATAR ӘDӘBÍYaTI (lat_) - 62.html
TATAR ӘDӘBÍYaTI
N. XӘBÍBuLLÍNA, X. G. FӘRDÍEWA, Ә. N. XuCÍӘXMӘTOW
LAT | CYR

Artka | Kitapnıñ başına | Alga

YaŞӘÜ BELӘN ÜLEM ARASINDA

(өzeklәr)

Min xәbәrsez yugalgan idem

1941 elnıñ cәe ide.

Tınıç irtә ide.

Balalar әle matur tөşlәr kürep yoklıylar. Kinәt oFık çitendә nindider alsu, kan tөsle yaktılık kürende. Annan soñ cirne kaltıratıp gөreldәgәn tawış yañğırap kitte. Şuşı tınıç irtәdә bezneñ cir өstendә Faşist bombasınıñ berençe kat şartlawı ide

bu.  

Suğış başlandı. Çik baganaların audarıp, doşman bezneñ

tugan cirebezgә ayak bastı. Íl kuzgaldı, xalık kütәrelde. Watan üzeneñ ulların һәm kızların kөrәş saFlarına çakırdı.

Suğışnıñ ikençe kөnendә ük miña da povestka kilde. Índe kiçke yakta bezneñ eşelon yulga çıktı. Wokzalda meñlәgәn kullar yaulık bolğıy-bolğıy bezne ozatıp kaldı. Bez Frontka kittek.

Min suğışta gadi soldat idem. Aldan uk әytep kuyam, ul wakıttağı suğış strategiyasen tikşerergә yaki tәnkıyt'lәrgә cıen­mıym. Bu minem xәldәn kilerlek eş tügel. Lәkin min şunısın açık belә idem: bu suğış bezgә kөçlәp tağıldı. Bez üz cirebezne doşmannan saklarga, tugan xalkıbıznıñ azatlığın yaklarga gadel suğışka çıktık. Bez, telәmәsәk tә, üterergә tieş buldık. Yuğıysә bezneñ üzebezne üterәçәklәr ide. Kollıkka tөşkәn ildә bezgә nәrsә kala ide soñ? Xurlıklı gazap ta sıkrau!..

Şul kөnnәrdә min meñlәgәn iptәşlәrem belәn Belorussiya kırlarında doşman çolganışında kaldım. Lәkin bu ciñelü tügel, suğışnıñ ber momentı yaki wakıtlı ber xәle genә ide. Suğışta yөrgәn keşe monı yaxşı belә. Suğış һәr kөnne yaña ez belәn bara. Bügen soldatka kotılğısız bulıp kürengәn xәl irtәgә bөtenlәy kiresençә buluı mөmkin. Bezgә şunısı bilgele ide: doşman bezne çolgap algan, çigenü yulların biklәgәn. Tik bu әle bar da bette digәn süz tügel. Çөnki bez üz cirebezdә ayak basıp torabız. Tirә-yağıbızda üz awıllarıbız, üz xalkıbız yaşi ide.

Bilgele, suğış korbansız bulmıy. Anı soldat suğışka kitәrgә povestka algan kөnne ük isenә tөşerә. Lәkin әsir bulırmın dip min uylagan idemme soñ? Kiresençә, doşman bezneñ cirebezdә üze әsir kalgan kebek toela ide miña.

Çınnan da, әle suğışnıñ berençe ayları ğına. Bezneñ armiya üzeneñ kөçen cәep cibәrergә өlgermәgәn. Bezne çolganıştan kotkaruları mөmkin kebek ide. Doşman armiyase әle üze çolganış­ta kalmagae digәn Fiker bezneñ küñellәrdә ozak yaşәde. Suğış tarixında şundıy xәllәr dә bulgalagan. Bezneñ өmet kiselmәgәn. Üzebezneñ armiyagә kuşılu ışanıçı bezne yuata һәm bezgә kөç birә ide.

Minem kayber okoptaşlarım әle ul wakıtta uk ilgә kayta ayamagannardır, yañadan üzebezneñ armiya belәn suğış yulınnan Berlinga kadәr barıp citkәnnәrder. Lәkin miña başka yazmış belәn oçraşırga turı kilde. Min doşman kulına elәktem һәm şul kөnnәn alıp bik ozak wakıtka «xәbәrsez yugalıp» kalgan idem. Bu süzlәrne yazarga tügel, әytergә dә awır. Nişliseñ, bu turıda sөylәmәskә mөmkinme soñ? Şunsız min tınıç kına yaşi almam, tınıç kına ülә dә almam.

Yaş' keşe!

Sin minem yaşemә citkәndә, min inde cirdә bulmam. Bu kotılğısız aerılu aldınnan min siña keçkenә genә xat yazıp kaldıram.

Sin әle mәktәptә ukıgan kөnnәrdә ük cirneñ tarixı belәn, xalıklarnıñ tormış yulları belәn tanışırsıñ. Sineñ küz al­dıñnan bik erakta kalgan gasırlar uzıp kitәr. Nindi genә isemnәrne kürmәsseñ sin ul tarix bitlәrendә! Nindi genә xәllәrne oçratmas­sıñ sin ul çorlarda!

Niһayat', sin, şulay tarix bitlәren bergәlәp aça-aça, bezneñ gasırga, bez yaşәgәn çorga kilep citәrseñ. Һәm anda «Faşist» digәn süzne kürerseñ.

Kem ide soñ ul Faşist?

Min siña şul turıda sөylәrgә telim.

ul kөnnәrdә

Xәteremdә: ul kөn bolıtlı ide. Az ğına yañğır sibәlәp tora. Tirә-yakta Belorussiya kırları. urılmagan igennәrneñ başları tübәn ielgәn. Alar, şulay moñlanıp, cirneñ kayğılı zarın tıñlap toralar kebek. Yul buenda, kırda yangan maşinalar, tanklar aunap yata. Arış arasınnan zenitka kөpşәlәre kürenep kala. Küz küreme citә algan һәr cirdә okoplar, bazlar һәm balçık өemnәre zur-zur kaberlәrgә oxşap tora. urmannar өstendә tөten bolıtları asılıngan. Yanıp karalgan agaçlar küñelgә awır moñ sala. Şomlı bu küreneşlәr. Biregә inde tormış yañadan kaytmas şikelle. Şulay uk barısı da bette mikәnni? Ela, ela, tabigat', xәzer sineñ şundıy çağıñ!—diyase kilә. Suğış sine dә, bezne dә kızganmıy. Lәkin kөt, anakay, bez әle kilerbez...

Monnan kiçә genә suğış uzgan. Kaya ğına karasañ da, ülgәn iptәşlәrneñ gәüdәlәre yata. Alar, kükkә karap, güya kemneder kөtәlәr.Alar өstendә inde kargalar өere oça. Ә erakta tuplar gөrseldәve işetelә. Kurgaş tөsle awır, sorı bolıtlar eçendә yaşen yaltırap kitә.Һawada samoletlar gөrlәve yañğırıy. Suğış üzeneñ yulın dәwam itә. Suğış cirdәge bar tereklekne ut belәn kırıp bara. artınnan kөl genә kala.


Artka | Kitapnıñ başına | Alga

KAZAN «MӘGARÍF» NӘŞRÍYaTI, 2002



Главная | Новости | Библиотека | Словари | Учебники | Статьи | Тесты

© 2005-2019 Татарская Виртуальная Гимназия
© 2005-2010 Городской Информационно Диагностический Центр

Рейтинг@Mail.ru Kitap.net.ru Tatar.com.ru ^ ^