Вы используете гостевой доступ (Вход)
 
 
Главная  |  Новости  |  Библиотека  |  Словари  |  Учебники  |  Статьи  |  Тесты
 
Татарская Виртуальная Гимназия.:: Алгебра 8 (cyr_) [71.html]
Алгебра 8
Макарычев Ю.Н.
LAT | CYR

Артка | Эчтәлек | Алга

§ 5. Арифметик квадрат тамыр

11. Квадрат тамырлар. Арифметик квадрат тамыр

Квадратның мәйданы 64 см2 булсын. Бу квадрат­ның ягы нинди озынлыкта?

Квадрат ягының озынлыгын (сантиметр­ларда) х хәрефе белән билгелик. Ул вакытта квадратның мәйданы х2 см2 булыр. Шарт буенча мәйдан 64 см2 га тигез, димәк, х2 = 64.

8 һәм - 8 саннары х2 = 64 тигезләмәсенең та­мырлары була. Дөрестән дә, 82 = 64 һәм (-8)2 = 64. Квадратның ягы тискәре сан белән күрсәтелә алмаганлыктан, мәсьәләнең шартын бу тамыр­ларның берсе, ягъни 8 саны гына канәгатьлән­дерә. Шулай итеп, квадрат ягының озынлыгы

8 см га тигез.

х2 = 64 тигезләмәсенең тамырларын, ягъни квадратлары 64 кә тигез саннарны 64 саныннан квадрат тамырлар дип атыйлар.

Билгеләмә. Квадраты а га тигез булган санны а саныннан квадрат тамыр дип атыйлар.

х2 = 64 тигезләмәсеннән тискәре булмаган та­мырны, ягъни 8 санын 64 саныннан арифметик квадрат тамыр дип атыйлар. Икенче төрле әйт­кәндә, 64 тән арифметик квадрат тамыр — квад­раты 64 кә тигез булган тискәре булмаган сан.

Билгеләмә. Квадраты а га тигез булган тискәре булмаган cан а саныннан арифметик квадрат тамыр дип атала.

а саныннан арифметик квадрат тамырны  дип тамгалыйлар,   тамгасын арифметик квадрат тамыр тамгасы дип, тамыр тамгасы астында торган аңлатманы тамырасты аңлат­масы дип атыйлар.  язмасын болай укыйлар: «а саныннан квадрат тамыр» (укыганда «ариф­метик» сүзен төшереп калдыралар).

Арифметик квадрат тамырларны табуга (яки, башкача әйткәндә, тамыр алуга) мисаллар ките­рәбез:

=2, чөнки  2 — тискәре булмаган сан  һәм 22 = 4.

                =1,1, чөнки 1,1—тискәре булмаган сан һәм 1,12=1,21.

= 0, чөнки 0 — тискәре булмаган сан һәм 02 = 0.

Гомумән,

 = b  тигезлеге  дөрес  тигезлек  була,   әгәр  ике  шарт үтәлсә:

1)b≥0;  2)b2 = а.

█   a< 0 булганда,   аңлатмасының мәгънәсе булмый.

Дөрестән дә, теләсә нинди санның квадраты тискәре түгел.          

Мәсәлән, ; аңлатмаларының мәгъ­нәләре юк.

Арифметик квадрат тамыр билгеләмәсеннән теләсә нинди а өчен  аңлатмасының мәгънәсе булганда,

()2 = а

тигезлегенең дөрес икәнлеге килеп чыга.

Күнегүләр

287.  а) 5 саны 25 санының арифметик квадрат тамыры икәнен;

         б)   0,3 саны 0,09 санының арифметик квадрат тамыры икәнен;

         в) -7 саны 49 санының арифметик квадрат тамыры бул­мавын;

         г)  0,6 саны 3,6 санының арифметик квадрат тамыры бул­мавын исбатлагыз.

288.  Тигезлекнең дөреслеген исбатлагыз:


Артка | Эчтәлек | Алга

КАЗАН «МӘГАРИФ» НӘШРИЯТЫ, 2004



Главная | Новости | Библиотека | Словари | Учебники | Статьи | Тесты

© 2005-2019 Татарская Виртуальная Гимназия
© 2005-2010 Городской Информационно Диагностический Центр

Рейтинг@Mail.ru Kitap.net.ru Tatar.com.ru ^ ^