()
 
 
  |    |    |    |    |    |  
 
.:: Algebra 8 (lat_) - 184.html
Algebra 8
Makarıçew Yu.N.
LAT | CYR

Artka | Eçtәlek | Alga

14. Yakınça isәplәülәr

36. Yakınça kıymmәtlәrneñ yazılışı

Gadәttә yakınça kıymmәtlәrne yakınlaşu tөgәllege turında Fiker yөrtergә mөmkin bulırlık itep yazalar. Sannarnıñ yakınça kıymmәtlәre yazmasınıñ kayber ısulların tikşerik.

Mәsәlәn, oboy tөrgәgenә anıñ ozınlığı 18 0,3 m ga tigez dip yazıla. Bu yazmadan kürengәnçә, tөrgәkneñ ozınlığı 0,3 m ga kadәr tөgәllek belәn 18 m ga tigez, yag'ni l ozınlığınıñ tөgәl kıymmәte

(m larda) 18 gә tigez yakınça kıymmәttәn 0,3 tәn artıkka aerılmaska tieş.

18 -0,3 ≤l≤18 + 0,3,

17,7≤ l≤18,3.

Matematik tabliçalarda һәm beleşmәlәrdә yakınça kıymmәtlәrne yazganda anı soñğı razryadnıñ ber berәmlegennәn artmaslık itep yazalar. Mondıy oçraklarda san dөres çiFrlar belәn yazılgan dip әytәlәr.

Absolyut xatası berәmlektәn artmagan telәsә nindi razryadnıñ çiFrın yakınça kıymmәtneñ dөres çiFrı dip atıylar.

Mәsәlәn, matdәlәr tığızlığı tabliçasında kislorod tığızlığınıñ yakınça kıymmәte r (kg/m3 da) 1,429 ga tigez dip birelgәn. 1,429 yazmasında barlık çiFrlar da dөres. Soñğı çiFr meñnәr razryadında yazılgan. Dimәk, absolyut xata 0,001 dәn keçkenә yaki aña tigez bula, yag'ni

r = 1,429 0,001.

Texnik әdәbiyatta һәm tөrle beleşmәlәrdә yakınça kıymmәtlәr yazılışın standart rәveştә, yag'ni

a 10n rәveşendә, biredә 1 ≤a < 10 һәm p bөten san, oçratırga mөmkin. Bu oçrakta a tapkırlauçısı yazılışında, gadәttә, barı tik dөres çiFrlar ğına bula. Mondıy yazılış buença yakınlaşu kıymmәteneñ absolyut xatasın ciñel bәyalәrgә mөmkin.

Misal Beleşmәdә Aynıñ massası 7,35 1022 kg ga tigez dip kürsәtelgәn. Ay massasınıñ yakınça kıymmәteneñ absolyut xatasın bәyalik.

► Ay massasın (kg narda) x xәreFe belәn tamgalıyk. 7,35 tapkırlauçısında barlık çiFrlar da dөres һәm soñğısı yөzençe razryad çiFrı bulganlıktan,

x = (7,35 0,01) 1022 bula.

Cәyalәrne açkannan soñ,

x = 7,35 -1022 0,01 -1022,

x = 7,35-10221020.

Soñğı yazılış x nıñ yakınça kıymmәteneñ absolyut xatası 1020 nәn kimrәk yaki aña tigez digәnne añlata. ◄

Әgәr san a 10n standart rәveşendә yazılıp, a tapkırlauçısında barlık çiFrlar da dөres

bulsa, mondıy yazma şulay uk çağıştırma xatanı da ciñel bәyalәrgә mөmkinlek birә.

Misalga kaytıyk. x ≈7,35 1022 yakınça kıymmәteneñ çağıştırma xatasın bәyalik.

Bez tikşerelә torgan yakınlaşunıñ absolyut xatası 1020 nәn kimrәk yaki aña tigez ikәneñ kürsәttek. Dimәk, anıñ çağıştırma xatası

dәn artmıy.

7,35 tapkırlauçısı yazılışında çağıştırma xata soñğı razryad berәmlegennәn kimrәk ikәnen kürәbez.

Gomumәn,

█ әgәr x = a 10n (biredә 1 ≤a ≤10) һәm a tapkırlauçısı dөres çiFrlar belәn yazılgan bulsa, ul wakıtta yakınça kıymmәtneñ çağıştırma xatası әlege çiFrlardan iñ soñğısı yazılgan razryad berәmlegennәn artık bulmawın kürsәtә alabız.

Yakınça kıymmәtlәr yazılışında a 103, a 106, a 109 urınına eş kına tiñdәşle rәveştә a meñ, a mln., a mlrd. dip yazalar. Mondıy yazılışlarda a tapkırlauçısı 1 dәn 10 ga kadәr bulgan ara çiklәrennәn çıgarga mөmkin. Mәsәlәn, Cirdәn Koyaşka kadәr eraklık yakınça 149,6 mln. km ga tigez.

Künegülәr

973. Yazılışnıñ mәg'nәsen añlatığız:

a) m = 4,96 0,08; w) u = 6482 35;

b) x = 0,379 0,021; g) n = 89 000 3000.


Artka | Eçtәlek | Alga

KAZAN «MӘGARÍF» NӘŞRÍYaTI, 2004



| | | | | |

2005-2019
2005-2010

@Mail.ru Kitap.net.ru Tatar.com.ru ^ ^