Вы используете гостевой доступ (Вход)
 
 
Главная  |  Новости  |  Библиотека  |  Словари  |  Учебники  |  Статьи  |  Тесты
 
Татарская Виртуальная Гимназия.:: Algebra 8 (lat_) - 201.html
Algebra 8
Makarıçew Yu.N.
LAT | CYR

Artka | Eçtәlek | Alga

Tarixi mәg'lümatlar

                                  

Waklanmalar turında

Bik gadi waklanmalardan borınğı zamannarda uk Faydalangannar (b. e. k. 2 meñ el). Mәsәlәn, borınğı wawilonlılar  waklanmaların maxsus bilgelәre belәn tamgalagannar. Borınğı Misırda berәmlek waklanmalardan, yag'ni — rәveşendәge wak­lanmalardan Faydalangannar, biredә p — natural' san. Әgәr ül-

çәü nәticәsendә  sanı tabılsa, anı berәmlek waklanmalarnıñ

summaları rәveşendә yazgannar:  Mәsәlәn, «7 ikmәkne sigez keşegә tigez itep bülәrgә» kebek mәs'әlәlәrne çişkәndә әlege ısul buença 8 yartı ikmәk, 8 çirek ikmәk һәm 8 әçmuxa[1] ikmәk kirәk, yag'ni 4 ikmәkne urtalay bülәrgә, 2 ikmәkne çireklәrgә bülәrgә һәm ber ikmәkne әçmuxaga bülep, өleşlәrne keşelәrgә taratırga kirәk bula.

Berәmlek waklanmalar belәn ber ük wakıtta sistematik waklanmalar da barlıkka kilgәn, yag'ni bu waklanmalarnıñ sanauçılarında telәsә nindi san, ә waklauçılarında bilgele ber sannıñ (mәsәlәn, unnıñ, unikeneñ, altmışnıñ) dәrәcәse yazılgan. Altmışarlı waklanmalar XVII gasırga kadәr Fayda­lanılgannar. Wakıt berәmlege xәzerge kөngә kadәr altmışarlı

sistemada añlatıla: 1 minut =  sәgat', 1 sekund = sәgat'.

unarlı waklanmalar da sistematik waklanmalarga kerәlәr. Sanauçıları һәm waklauçıları telәsә nindi natural' san bul­gan gomumi rәveştәge waklanmalar borınğı grek galime Arxi­mednıñ 

(b. e. k.   287—212   ellar)   kayber  әsәrlәrendә  kürenә.

 Borınğı greklar gadi waklanmalar belәn barlık gamәllәrne başkara algannar. Lәkin waklanmalarnıñ sızıkça yardәmendә xәzerge yazılışı bulmıy. Waklanmalarnıñ xәzergeçә yazılışı barı tik 1202 elda Ítaliya matematiğı L.Fibonaççi (1180— 1240) taraFınnan anıñ «Әbәk kitabı» isemle әsәrendә kertelә. Moña kadәr waklanmalarnı süz belәn añlatalar, aerım yazmalar kullanalar, bu yazmalarda waklanmanıñ waklauçısın kürsәtkәn san yanına uñnan ştrix kuelgan һәm başka ısuldağı yazmalar



[1] Әçmuxa - kadaknıñ sigezdәn ber өleşe, 50 gramm.

 

 


Artka | Eçtәlek | Alga

KAZAN «MӘGARÍF» NӘŞRÍYaTI, 2004



Главная | Новости | Библиотека | Словари | Учебники | Статьи | Тесты

© 2005-2019 Татарская Виртуальная Гимназия
© 2005-2010 Городской Информационно Диагностический Центр

Рейтинг@Mail.ru Kitap.net.ru Tatar.com.ru ^ ^