Вы используете гостевой доступ (Вход)
 
 
Главная  |  Новости  |  Библиотека  |  Словари  |  Учебники  |  Статьи  |  Тесты
 
Татарская Виртуальная Гимназия.:: Әdәbiyat 9 (lat_) - 109.html
Әdәbiyat 9
A.G. Yaxin
LAT | CYR

Artka | Eçtәlek | Alga

Kayum Nasıyrı (1825—1902)

Gabdelkayum Gabdennasıyr ulı Nasıyrow elekkege Kazan gubernası Zөya өyaze (xәzerge Norlat rayonı) Yugarı Şırdan awılında tugan. Әdipneñ babası Xөsәen һәm atası Gabden­nasıyr mulla zamanına kürә galim keşelәr bulgannar — kitaplar yazgannar. ukırga-yazarga Kayum atasınnan өyrәnә. Annarı unbiş el Kazan mәdrәsәsendә ukıy. Monda ul garәp­çә һәm Farsıça irken sөylәşergә һәm yazarga өyrәnә. Üz­legennәn rus telen dә üzlәşterә.

Mәdrәsәne tәmamlagaç, Kayum Nasıyri Duxownoe uçi­lişeda, annarı Duxownaya seminariyadә tatar tele ukıta. Ber ük wakıtta Kazan universitetında irekle tıñlauçı rәve­şendә lekçiyalәrgә yөri. Şulay itep, 15 el wakıt ütep tә kitә. Şunnan soñ әdip, tatar balalarına rus telen өyrәter өçen, maxsus mәktәp aça. 1879 eldan alıp Kayum Nasıyri gomeren yazuçılık eşenә bağışlıy. Tatarça өyrәnergә telә­gәn ruslar өçen tatar grammatikası, rusça өyrәnüçe tatarlar өçen rus grammatikası, tatarlarga dөn'yawi Fәnnәr өyrәtü maksatınnan çığıp xisap, geograFiya, tabigat' beleme atama­ların açıklap xezmәtlәr yaza. Tatar teleneñ añlatmalı süzlegen, rusça-tatarça, tatarça-rusça süzleklәr tөzi. Tatar xalkınıñ tarixına karagan materiallar, xalık icatı ür­nәklәren cıep һәm alarnı Fәnni eşkәrtep bastıra.

Kayum Nasıyri 24 el buena kalendar'lar çıgara. Anıñ kalendar'ları el saen çığıp bara, külәmle bula, şuña kürәbez kürergә gadәtlәngәn kalendar'lardan bigrәk jurnalga oxşıy. Monda ul üzeneñ bik küp Fәnni һәm әdәbi әsәrlәren, mәkalәlәren bastıra. Әdip ni turında ğına yazsa da, tөrle Fәnnәrneñ tormış өçen Faydalı buluına basım yasıy.

Galim әdәbi әsәrlәr dә yaza. Әsәrlәrneñ kübesen Kөnçı­ğış әdәbiyatınnan tәrcemә itә. Íñ külәmle әsәrenә «Fәwa-kiһel cөlәsa Fil әdәbiyat» («Әdәbiyat turında mәcleslәrneñ cimeşe») dip katlaulı isem birә. Kitabı dөn'ya kürgәç, ul anı «Kırık bakça» iseme belәn kıskartıp ta bastıra. Әdipneñ «Әbügalisina» әsәre belәn sez 7 nçe sıynıFta ta­nıştığız.

«KIRIK BAKÇA»DAN

Axmaklık bayanında

Berәü ber kitapta kürde: «Axmak keşeneñ başı keçkenә wә sakalı zur bulır» dimeş. Tizrәk kөzgegә barıp karadı, kürde — üzeneñ başı keçkenә, sakalı zur. uylap tordı-tordı da: «Tukta, başnı zuraytır xәl yuk, әmma sakalnı keçerәytergә mөmkin»,— dip, sakalın uçlap tottı һәm uçınnan artkanına ut tөrtte. Sakalı yana başladı, kulı peşte. Abau dip, kulın tartıp aldı. Sakalı yanıp kitte. Bu һәm axmaklığımnan ikәn dip, kitep urınına utırdı...

Ziһensezlek һәm añğıralık


Artka | Eçtәlek | Alga

KAZAN «MӘGARÍF» NӘŞRÍYaTI, 2004



Главная | Новости | Библиотека | Словари | Учебники | Статьи | Тесты

© 2005-2019 Татарская Виртуальная Гимназия
© 2005-2010 Городской Информационно Диагностический Центр

Рейтинг@Mail.ru Kitap.net.ru Tatar.com.ru ^ ^