Вы используете гостевой доступ (Вход)
 
 
Главная  |  Новости  |  Библиотека  |  Словари  |  Учебники  |  Статьи  |  Тесты
 
Татарская Виртуальная Гимназия.:: Әdәbiyat 9 (lat_) - 146.html
Әdәbiyat 9
A.G. Yaxin
LAT | CYR

Artka | Eçtәlek | Alga

Gabdulla Tukay elekke Kazan өyaze Mәñgәr woloste Kuşla­wıç awılında tua. Әtise MөxәmmәtgariF (şul awılnıñ mullası) ulına dürt yaş' tulganda dөn'ya kuya. Ozaklamıy әnise Mәmdüdә dә ülep kitә. Gabdulla yatim kala. Bala ça­ğında başınnan ütkәnnәrne şağıyr' sez bişençe sıynıFta өyrәngәn «Ísemdә kalgannar» әsәrendә yaza. Xәteregezgә tөşe­regez, nәni Gabdullanı Peçәn bazarınnan Kazandağı Yaña bistә һөnәrçese Mөxәmmәtwәli belәn Gazizә өenә alıp kay­tıp tәrbiyalilәr. Kırlayda ul Sәg'di abzıy gailәsendә yaşi.

Kırlay turında Tukay aeruça ber cılılık belәn yaza. Monda ul eşkә өyrәnә, dөn'yanı tanıp belә başlıy, mәd­rәsәgә ukırga kerә. Annarı Gabdullanı atasınıñ señlese Gazizә üz yanına ural'sk şәһәrenә aldıra. Bulaçak şağıyr' şәһәrdә ukuın dәwam itterә, ber ük wakıtta rus sıynıFına da yөri. 1905 elğı rewolyuçiyadәn soñ iskeçә (kadimçә) ukı tıla torgan mәdrәsәlәrgә dә yañalıklar ütep kerә başlıy. Gabdulla dөn'yawi Fәnnәr belәn tanışa, garәpçә, Farsıça sөylәşergә өyrәnә. ukuın dәwam itkәn xәldә, rus telendә çıga torgan «uraleç» gazetasında өyrәnçek xәreF cıyuçı bulıp eşli. ural'skida tatarça «Fiker», «Әlgasrel-cәdit» gazetaları һәm «uklar» isemle satirik jurnal çıga baş­lagaç, Tukay eşlәrgә şunda küçә: xәreF cıyuçı, korrektor (xata tөzәtüçe) waziFaların başkara, bu gazetalarnıñ һәm jurnalnıñ iñ aktiw awtorı bula.

1907 elda şağıyr' tormışında kisken borılış bula. Bu elda Gabdulla Tukay mәdrәsәne taşlıy. ul eşlәgәn gazeta һәm jurnallar başka xuca kulına elәkkәnnәn soñ tarkalalar. Şağıyr' eşsez kala. Gabdulla ural'skidan Kazanga kayta. Monda ul Fatix Әmirxan belәn oçraşa. Íke zur әdip urtak telne tiz tabalar. Kirәgennәn artık oyalçan, һәrwakıt kiñәşkә, yardәmgә moxtac Tukay өçen tөple, akıl­lı, sabır xolıklı, igelekle Fatix Әmirxan dus, tugan, kiñәşçe bula. Başta şağıyr' Fatix Әmirxan çıgargan «Әl'islax» gazetasında eşli. Ber ük wakıtta «Kitap» nәş­riyatına ekspeditor bulıp eşkә kerә.

Tağın ber eldan Gabdulla Tukay belәn Galiәsgar Kamal «Yaşen» isemle satirik jurnal çıgara başlıylar. Lәkin usal telle, kıyu Fikerle jurnallar reakçiya ellarında ozak yaşi almıylar. Jurnal yabıla. Şağıyr' aptırap kalmıy, şunda uk Fikerdәşlәre belәn kiñәşep, «Yalt-yolt» isemle başka satirik jurnal çıgara başlıylar. Bu jurnalda ul gomereneñ soñğı kөnnәrenә kadәr eşli.

Gabdulla Tukay üpkә awıruınnan ülә. Aña nibarı egerme cide yaş' bula. Yazmışı saranlangan — icatı өçen şa­ğıyr'gә 7—8 el ğına өleş çıgargan. Lәkin Tukay şul berniçә el arasında da dürt tomga sıyarlık әsәrlәr yazarga өlgergәn. Şul uk ellarda әle ul tөrle eşlәrdә, xәtta ikeşәr urında eşlәgәn. Astraxan'ga, uFaga, Peterburgka, Troiçkiga barıp kaytırga өlgergәn.

Tukay gomere buena sәlamәtlekkә tuymagan. Anıñ daimi ber torır urını da, gailәse dә, mөlkәte dә, yakın tugannarı da bulmagan.

Şundıy şartlarda mondıy külәmdә eş başkaru өçen bik zur ixtıyar kөçe kirәk. Sәlamәtlege kakşasa da, Tukay bik kөçle keşe bulgan.

Şağıyr' zurlaularnı, maktaunı, tөrle şau-şularnı, gomumәn, üzenә ig'tibar itüne yaratmagan. Zamandaşları anıñ turında: bik oyalçan, tıynak keşe ide, dip yazalar. Oyalçan,


Artka | Eçtәlek | Alga

KAZAN «MӘGARÍF» NӘŞRÍYaTI, 2004



Главная | Новости | Библиотека | Словари | Учебники | Статьи | Тесты

© 2005-2019 Татарская Виртуальная Гимназия
© 2005-2010 Городской Информационно Диагностический Центр

Рейтинг@Mail.ru Kitap.net.ru Tatar.com.ru ^ ^