Вы используете гостевой доступ (Вход)
 
 
Главная  |  Новости  |  Библиотека  |  Словари  |  Учебники  |  Статьи  |  Тесты
 
Татарская Виртуальная Гимназия.:: Әdәbiyat 9 (lat_) - 46.html
Әdәbiyat 9
A.G. Yaxin
LAT | CYR

Artka | Eçtәlek | Alga

SӘYF SARAY ÍCATI

SәyF Sarai 1391 elda Farsı telennәn tөrkigә Sәg'dineñ «Gөlstan» isemle әsәren tәrcemә itә. Tәrcemәsenә üzgәreş­lәr, өstәmәlәr kertә һәm «Gөlstan bit-tөrki» («Tөrkiçә Gөlstan») dip isem birә. Әsәrneñ buennan-buena suzılgan syujetı yuk. ul wak-wak xikәyatlәrdәn tөzelgәn. Bu xikәyat­lәrneñ kübesendә «YosıF kıyssası»ndağı yaxşıga — bülәk, yamanga cәza tөzeleşe saklangan. Kübesendә süz şәFkat'­lelek, igeleklelek turında bara. Lәkin әsәrdә Farsı әdәbiya­tında kiñ kullanış algan ütken, ğıybrәtle süz — xikmәt belәn dә oçraşabız. «Gөlstan» da xikmәt akıl uenı, әz genә әytep beterelmәgәn, lәkin uylap tabarga mөmkin bulgan ğıybrәtle Fiker (ğıybarә).

«Gөlstan bit-tөrki»dәge xikmәtlәrneñ bersendә, mәsәlәn, patşanıñ ikese ozın, berse karsak buylı өç ulı bula. Kөnnәrneñ berendә patşa karsak ulına kızganıp küz taşlagaç, ulı әtisenә: «Í ata, ozın buylı axmaktan kıska buylı akıl yaxşırak»,— di һәm tәg'biren tizdәn suğışta isbat itә.

Suğışta küpsanlı doşmannı ciñgәn kıska buylı eget «ozın buylı axmaktan kıska, lәkin akıllı keşe yaxşırak», dimi, «kıska buylı akıl yaxşırak», di. Gabdulla Tukaynıñ «Kügәrçen» şiğıren isegezgә tөşersәgez, mondıy karşı­lıkka korılgan xikmәt tөzeleşeneñ tatar әdәbiyatında berniçә gasırdan soñ da tulı xokuklı xikmәt bulıp kalu­ın kürersez.

Íkençe ber xikәyattә patşa üzeneñ kolı belәn kөymәdә yөrergә çıga. Kolı diñgez kürmәgәn keşe ikәn: kurka, kaltırana başlıy. Bu xәlne kürep, kөymәdәge akıl iyase, xucadan rөxsәt sorap, kolnı suga taşlıy һәm berazdan çәçennәn tartıp çıgara. «Monda xikmәt ni?» — dip sorıy patşa. «Kөymәneñ Faydasın belgәn keşe genә kөymәdәn kurıkmıy, bu eşneñ xikmәte şul», — dip cawap birә xakim keşe.

Xikәyatlәrdәge xikmәtlәrneñ ikese dә bәxәssez xakıykat' rәveşendә әytelә. Íkesendә dә tıñlagan keşegә kolak salu өçen ğıybrәt bar, ikese dә karşılıkka korılgan. Şunıñ belәn bergә xikmәtlәrneñ ikese dә eçlәrendәge Fikerlәren әytep betermilәr. Íkese dә başka wakıygalarga da bәya bulıp kilә alalar.

SәyF Sarainıñ üze icat itkәn әsәrlәre dә küp. Bu әsәr­lәr, başlıça, mәxәbbәt maturlığın surәtlәügә bağışlana. ul bolgar әdәbiyatında berençelәrdәn bulıp, mәxәbbәt matur­lığın dastan kebek külәmle әsәrneñ tөp teması itep ala.

Nәticә yasıyk. Sez tanışkan әsәrlәrneñ barısında da şәFkat'lelek teması üzәk tema bularak kabatlana. Barı­sınıñ da syujetlarında yaxşıga — bülәk, yamanga — cәza bәylәneşlәren oçratabız. Әdiplәrneñ barısı da arttıru alımın yaratıp kullana. Borınğı әdәbiyat tormış matur­lığın üzkıymmәt dәrәcәsenә kütәrә.

                        



Artka | Eçtәlek | Alga

KAZAN «MӘGARÍF» NӘŞRÍYaTI, 2004



Главная | Новости | Библиотека | Словари | Учебники | Статьи | Тесты

© 2005-2019 Татарская Виртуальная Гимназия
© 2005-2010 Городской Информационно Диагностический Центр

Рейтинг@Mail.ru Kitap.net.ru Tatar.com.ru ^ ^