Вы используете гостевой доступ (Вход)
 
 
Главная  |  Новости  |  Библиотека  |  Словари  |  Учебники  |  Статьи  |  Тесты
 
Татарская Виртуальная Гимназия.:: Әdәbiyat 9 (lat_) - 9.html
Әdәbiyat 9
A.G. Yaxin
LAT | CYR

Artka | Eçtәlek | Alga

   DÍN

 Din — cәmğıyat'ne yaşәtü, nığıtu korallarınıñ aeruça kөçlese. ul miFlar һәm xalık awız icatı janrları tup­lagan tәcribәlәrne dә bik telәp üzlәşterә. Ә andağı kayber әsәrlәrne tulısı belәn Faydalana. Din keşelәrgә Alla ab­ruena tayanıp tәesir itkәn.

Kor'әngә mөrәcәgat' itik. Adәmne Alla balçıktan yasıy. Xawanı anıñ kabırgasınnan oeştıra. Alar ocmaxta ber kayğısız, uysız, xissez yaşilәr dә yaşilәr. Taş, su, kom kebek şulay yaşәülәren dәwam ittererlәr ide dә bit, kөnnәr­neñ berendә, şaytan wәswәsenә birelep, өzәrgә yaramagan alma­nı өzep aşıylar. Bezgә mәg'lüm bulgan iñ berençe yaman eş şulay başkarıla.

Şaytan kotırttı dip torıp bulmıy, kılgan gөnaһlarıñ өçen cawap birergә kirәk. Açuı kilgәn Alla gөnaһlı bәn­dәlәren ocmaxtan һәm mәñgelek yaşәüdәn mәxrüm itә. Cir өstenә mengerә dә, rәxәtlekneñ kaderen belmәsәgez, üzegez eş­lәp aşağız, di.

Lәkin Allanıñ mәrxәmәte açuınnan kөçlerәk bulıp çıga. Taştay, komday matdә rәveşendә genә yaşәgәn Adәmne ul keşegә әylәnderә. Әlege wakıygaga kadәr yaxşılık belәn yamannı Alla berüze genә aera alsa, xәzer Adәm belәn Xawa da belәlәr — añga xuca bulıp alalar. Ocmaxta әzergә xәzer bulıp yaşәgәn bәndә tamağın tuydırır өçen eşli başlıy, xezmәt şatlığın tatıy. Adәm belәn Xawa kawışalar — xiskә iya bulalar. Şunnan soñ da Allanıñ bөten eşe keşelәrgә yardәm itüdәn ğıybarәt bula. Başta Adәm gailә­sen ürçetügә küp kөç kuya, cirdә yaşәüçe keşelәrne kübәytә. Çәçülek orlıklar birә, Koyaşnı, Aynı bar itә, orlıklar üssen dip, yañğırlar yaudıra, yoklap yal itsennәr dip, tөnnәr buldıra.

Cirdә keşelәr kübәygәç, Allanıñ mәşәkate tağın da arta. ul keşelәrneñ ni telәsәlәr, şunı eşlәp yөrülәren kürep ala. Tөrle bozıklıklarga, yaman eşlәrgә yul kuymau niyatennәn çığıp, keşelәrgә pәygambәrlәr cibәrә. Alar keşelәrgә yaşәü kağıydәlәren өyrәtergә tieş bulalar. Üzara tatu, kileşep yaşәgez, dilәr. «Monıñ өçen ni eşlәrgә kirәk?»— dip sorıy­lar keşelәr. «Tatu yaşik disәgez, Alla süzenә ışanığız, Alla әytkәn turı yulga çığığız, yamannı yaxşılıktan aera bele­gez»,— dilәr pәygambәrlәr. Alla ul — mәrxәmәt, anıñ bөten eşe yaxşılık, dip añlatalar. Yaşәü kağıydәlәren küñellәrenә señdersennәr өçen, kullarına Kor'әn tottıralar, bu izge kitap­nı Alla üze әytep yazdırgan, dilәr.

Keşelәr pәygambәrlәrne tıñlıylar. Kor'әnne ukıylar da yaxşılıknı añlıy başlıylar. Kara әle, yaxşılık yamanlık­nıñ kirese ikәn, dilәr. Annarı yamanlıknı өyrәnergә ke­reşәlәr. Ә Kor'әndә: saran bulma, moxtac keşelәrgә yardәm kulıñnı suz, әti-әnieñne rәncetmә, üçle bulma, xatasın tanıgan yamannarnı gaFu it, borınıñnı kütәrep һawalı bulıp yөrmә, üzeñnәn kөçsezlәrne kıersıtma, dielgәn.

Tora-bara bu kağıydәlәr keşelәrneñ üz ışanıçına, tabigatenә әylәnә. Andıy keşelәrne әxlaklı keşelәr dilәr.

Din FәlsәFәsendә dә maturlık bar. Alla tudırgan tor­mış Kor'әndә maturlık dip bәyalәnә (32 nçe sürә, 6 nçı ayat'). Lәkin andağı maturlık üzkıymmәt yugarılığına menә almıy, Fayda yağınnan karala. 42 nçe sürәneñ 1 nçe ayatendә Allaga rәximnәrneñ dә rәxime, cirdә dә, küktә dә idarә itüçe, һәr nәrsәne tudıruçı dip bәya birelә. Bәya birgәndә Allanıñ sabırlığı da, miһerbanlılığı da, xakıykat' buluı da küz aldında totıla. Bu sıyFatlarnı cıep kara­sak, keşelәrneñ bezgә küptәn tanış kürkәm sıyFatların kürerbez. Tik alar yaxşıga taba çiktәn tış arttırılgannar, cirdәn aşıp, ilaһi eçtәlek algannar.

Íñ zur telәkneñ xıyal belәn baetılgan eçtәlegenә mәһa­bәt (wozwışennoe) dilәr.

MiFlar, xalık awız icatı һәm din matur әdәbiyat üsep çıgu өçen uñdırışlı cirlek bula. Bu cirlektәn әdәbiyat sәngat' alımnarın da, surәtlәü ısulların da, eçtәlekne dә bik telәp üzlәştergәn. Әdәbiyatnıñ әzergә xәzer bulıp kilüe tabiğıy dә. ul da cәmğıyat'ne nığıtu өçen tua bit.

Әmma matur әdәbiyat tuu өçen tağın ber şart — cәmğıyat' üseşeneñ bilgele ber dәrәcәgә ireşüe һәm yazu barlıkka ki­lü kirәk bulgan.

Soraular һәm biremnәr

1.  Süz yә predmetnı, yә xәrәkәtne, yә nindi dә bulsa sıyFatnı alıştıra, didek. Süz belәn predmetnıñ yaki xәrәkәtneñ eçtәlege ber ük. Materialları turında alay dimәs idek. Kaen agaçı belәn «kaen» süze dә ber ük eçtәlektә. Süz materialı belәn agaçnı çağıştırığız.

tarnıñ kaysında sıyFatlar kübrәk? Cawabığıznı isbat itegez.

2.  Tabigat'tәge wakıyganı aerıp kuyıyk: kaen yaFrağın koya. Borınğı keşe şul küreneşkә karıy da: a) kaen yaFrağın koya, di; b) kaen da yaFrağın koya, di; w) kaen yaFrağın koya da, di.


Artka | Eçtәlek | Alga

KAZAN «MӘGARÍF» NӘŞRÍYaTI, 2004



Главная | Новости | Библиотека | Словари | Учебники | Статьи | Тесты

© 2005-2019 Татарская Виртуальная Гимназия
© 2005-2010 Городской Информационно Диагностический Центр

Рейтинг@Mail.ru Kitap.net.ru Tatar.com.ru ^ ^